Colombiaans leger mag voor eigen rechter spelen

Misdaden eerst door militairen beoordeeld Human Rights Watch: Een garantie voor straffeloosheid

Misdaden door het Colombiaanse leger zullen voortaan eerst door een militaire rechter worden beoordeeld, voordat zij worden doorverwezen naar een civiele rechtbank. Deze grondwetswijziging volgt op verzoek van de Colombiaanse strijdkrachten. Die voelen zich in hun acties tegen de guerrilla en de drugsmaffia beperkt door het gevaar te worden vervolgd op basis van het internationaal humanitair recht.

"Deze wijziging geeft de juridische zekerheid terug aan de strijdkrachten. Dat is niet alleen belangrijk voor hen, maar voor het hele land", zegt minister van defensie Juan Carlos Pinzón. De nieuwe wet moet voorkomen dat militairen zich voor de rechter moeten verantwoorden voor elke guerrilla die ze in het gevecht doden.

Te snel, zegt de minister, spreekt men dan van 'buitenrechtelijke executies'. "We kunnen de strijdkrachten niet belemmeren in hun taak om de Colombianen veiligheid te geven," aldus Pinzón.

In 2008 kwam aan het licht dat het Colombiaanse leger duizenden burgers had geëxecuteerd en hen had gepresenteerd als in de strijd gesneuvelde guerrillastrijders. Het schandaal leidde tot processen tegen soldaten en officieren. Dergelijke ernstige misdaden, benadrukt de minister, blijven vallen onder de civiele rechter; dat geldt voor genocide, verdwijning, buitenrechtelijke executies, seksuele misdaden, marteling en ontheemding.

Vanuit de Verenigde Naties, de Interamerikaanse Commissie voor de Mensenrechten en nationale en internationale mensenrechtenorganisaties klinkt zware kritiek op de grondwetswijziging: de beslissing of er sprake is van één van die misdaden ligt vanaf nu bij de militairen zelf. "Het vooronderzoek moet door een civiele rechter plaatsvinden", zegt José Miguel Vivanco van Human Rights Watch. "Dit is praktisch een garantie voor straffeloosheid."

"De hervorming is een enorme achteruitgang", zegt ook de voormalige rechter van de Hoge Raad Iván Velásquez. "Uit een niet-onafhankelijk onderzoek zal nooit blijken dat het om een buitenrechtelijke executie van een burger gaat." Zelf onderzocht Velásquez jarenlang de banden tussen paramilitairen, militairen en politici, tot het werk hem onmogelijk werd gemaakt. In augustus diende hij zijn ontslag in. Volgens Velásquez zien de militairen vervolging wegens misdaden als een streek van de guerrilla. "Die zouden hun verlies op het slagveld compenseren met een strijd in de rechtbank. Maar intussen zijn de buitenrechtelijke executies wel realiteit."

Senaatsvoorzitter Roy Barreras, een van de initiatiefnemers voor de wijziging, wijst de kritiek van de hand. "Zouden ze dit ook zeggen als het gaat om het Amerikaanse of Franse leger", zegt hij. "Er zijn in Colombia 400.000 politiemensen en militairen. Tegen 4000 personen is een proces gaande, dat is maar één procent. De rest respecteert de mensenrechten, ondanks hun strijd tegen drugsmaffia, guerrilla, paramilitairen, criminelen. Aan hen geven we nu technische bescherming."

Feit is dat de Colombiaanse strijdkrachten de afgelopen jaren aan legitimiteit hebben gewonnen, precies dankzij de vervolging van de 'rotte appels'. Analisten zien de nieuwe wet als een concessie aan de militairen, bedoeld om hun weerstand weg te nemen tegen de vredesonderhandelingen tussen de regering en de guerrillabeweging Farc. Binnen de strijdkrachten is verzet tegen het proces, onder meer wegens de juridische dreiging.

In een vredesakkoord komen afspraken over de vervolging van oorlogsmisdaden, gepleegd door de guerrilla maar ook door militairen. "Alles is opgezet om te voorkomen dat militairen straks worden onderzocht wegens het plegen van mensenrechtenschendingen," schrijft columniste Maria Jimena Duzán in weekblad Semana. "Als de militairen en extreem-rechts hiervan de winnaars zijn, dan zijn de slachtoffers en de democratie de verliezers."

Verkrachtingen
Vorige week publiceerde de Colombiaanse krant El Espectador anonieme getuigenissen van boeren in het departement Putumayo, waar minderjarigen zouden worden verkracht door militairen. "Dit jaar zijn twaalf minderjarige scholieren zwanger geworden. Allemaal van soldaten", zegt een boer. "Ze maken een praatje met ze terwijl ze naar huis lopen. Ze geven eten om vertrouwen te winnen. Daarna zeggen ze 'laat me je borsten aanraken, dan geef ik je 2000 pesos'. Voor het aanraken van de vagina krijgen ze 10.000. Die meisjes zijn straatarm. Voor een paar pesos doen ze die dingen." Een andere boer vertelt: "Als wij terugkomen van de markt zijn de militairen in huis geweest. Ze pakken het weinige eten af wat we hebben. We zijn bang om aangifte te doen. Als ik praat, verkrachten ze mijn dochter. Als ik praat, leggen ze een landmijn op mijn erf. Als ik praat, voel ik me onbeschermd."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden