'Collectief geheugen' aan verzuring ten onder

DEN HAAG - Oude boeken en kranten in archieven verpulveren. Om daar wat tegen te doen, is veel geld en kennis nodig. Tot nog toe ontbreekt het aan allebei. Op de najaarsbijeenkomst van de Vereniging van Pers- en Omroepdocumentalisten, in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag, werd gisteren uitgelegd wat er nog te redden valt van oude boeken en kranten. Maar op welke manier dat moet, blijft de vraag.

In de jaren zestig werd ontdekt dat het papier in de archieven in verval was geraakt. Vooral de kwaliteit van papier van tussen 1840 en 1950 bleek er beroerd aan toe te zijn. Tot de vorige eeuw werd papier gemaakt van lompen, wat een goede kwaliteit opleverde. Daarna werd overgestapt op hout, omdat je daarmee meer en sneller kon produceren. Bovendien werden vanaf die tijd ook zuren als chloor en aluin bij de papierproductie gebruikt. Technieken om het verval tegen te gaan bestaan niet. Je kunt papier ontzuren, maar dat vertraagt het proces slechts. Bovendien kun je dat alleen met bepaalde boeken doen. Kranten kunnen ontzuring niet aan, vanwege het dunne papier. De enige methode waarmee papier voor het nageslacht bewaard kan worden, is het omzetten in andere vormen. De Koninklijke Bibliotheek startte daarom het project 'Metamorfoze' (genoemd naar het boek van Louis Couperus). Zoveel mogelijk Nederlandse literaire collecties, boeken, documenten en kranten worden op microfilm gezet. Een omvangrijke onderneming. “Als we honderd collecties, 60 000 boeken en tachtig kranten kunnen bewaren, zijn we al heel tevreden”, zei Dennis Schouten, conserveringscoordinator van de Koninklijke Bibliotheek. Maar voor de geïnteresseerde lezer is het gebruik van microfilms niet zo prettig. Daarom verricht de Koninklijke Bibliotheek ook onderzoek naar andere manieren van het bewaren van het 'collectief geheugen'.

Sinds 1992 is de Koninklijke Bibliotheek bezig met een project om kranten te verfilmen. Voor zover dat nog kan. Kranten verkeren soms in zo'n slechte staat, dat verfilming niet meer lukt. Ook zijn bepaalde exemplaren van een krant niet meer verkrijgbaar. “We bladeren krant voor krant door. Dan zie je dat uit sommige exemplaren de Bommelstrips of trouw- en rouwadvertenties geknipt zijn. Niet alle bibliotheken en archieven gingen goed met het materiaal om”, zei Patricia Alkhoven, medewerkster aan het project. “En als er een pagina mist, moet je een lege pagina filmen. Dat de gebruiker ziet dat er iets ontbreekt.”

De 'logische tweede stap' in het project is de digitalisering van de microfilms. Dat maakt archieven voor veel mensen toegankelijker. Maar ook daar kleven weer bezwaren aan. De microfilms zouden dan gescand moeten worden, en de benodigde apparatuur is er niet of nauwelijks in Nederland. “En op welke manier moet je die informatie ontsluiten en categoriseren?” vroeg Alkhoven zich voor de verzamelde documentalisten af. Bovendien heb je te maken met het probleem van auteursrechten. Je kunt niet zomaar hele kranten op Internet zetten. Maar het grootste bezwaar is dat je die digitale informatie ook weer op moet slaan. En de digitale informatie die je vandaag opslaat, is over vijftig jaar niet meer te begrijpen, omdat de programma's om die informatie te lezen dan niet meer bestaan. Dat maakt de traditionele conserveringsmethoden weer actueel. Alkhoven, optimistisch: “We hebben nog te weinig ervaring. Die hopen we de komende jaren op te doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden