Collectezak vult zich niet meer vanzelf

De kerken gaan weer langs de deuren om geld in te zamelen tijdens de actie Kerkbalans. Misschien wordt het tijd om ook niet-kerkleden te benaderen.

Vier verschillende Kerkbalans-brieven heeft de hervormde gemeente in het Twentse Enter opgesteld. Voor iedere doelgroep een speciale brief, steeds op een andere toon. Zo benaderen ze hun 1800 gemeenteleden, jong en oud, om een bijdrage te leveren aan Actie Kerkbalans, de jaarlijkse inzamelingsactie van de kerk. Die bestaat veertig jaar en is deze week weer begonnen. De actie is nodig want kerken, protestants en katholiek, staan in de min.

Daarvan zijn ze zich in Enter scherp bewust. Ze pakken het dus grondig aan. Te beginnen met de wijze waarop ze hun verschillende doelgroepen aanspreken. Eén brief gaat naar de mensen die doorgaans weinig geven, minder dan vijftig euro per jaar. Het is de moeilijkste doelgroep, vertelt kerkrentmeester Jan Willem Langenhof, en de groep is relatief groot. "Het zijn de mensen die wel ingeschreven staan, maar niet meer zoveel met de kerk hebben. Die mensen spreek je voorzichtig aan."

Dan is er een brief voor mensen die ongeveer tweehonderd euro per jaar geven. "Dat is de grootste groep." Ook is er nog een brief voor de jeugd. "Daarin staat iets als: 'je bent nu achttien, zouden we je om een bijdrage mogen vragen?'." Volgens Langenhof kunnen de meeste jongeren best wat missen, een tientje of vijfentwintig euro, ze gaan immers ook geregeld op stap. "Aan vijfentwintig euro heb je niet veel tijdens een stapavondje. Ik bedoel maar."

Dan is er tot slot nog een brief speciaal gericht aan gulle gevers: kerkleden die meer dan tweehonderd euro doneren aan hun kerkgemeente. "Ja, dat mag ook wel eens gezegd. Er zijn mensen die gerust drieduizend euro geven", zegt Langenhof.

De kerk in Enter zet dit jaar in op nieuwe folders. Een zonnige afbeelding van de kerk prijkt voorop. "We moeten met onze tijd meegaan. De jeugd is ingesteld op beeld. Ze hebben een kerk-app op hun iPhone en dat soort dingen. Als kerk kun je dan niet met een saaie tekst en stoffig foldertje aankomen. De vorm verandert, maar het woord en sacrament blijft hetzelfde."

Hun aanpak werkt. De Twentse gemeente haalde afgelopen jaar 172.464 euro op met de actie. Hiermee is deze kerk een van de kampioenen in het ophalen van geld. Langenhof is een tevreden man, al blijft hij secuur op de centen letten. "Onze kerk is springlevend, maar we moeten wel oppassen dat we de financiën op orde houden", zegt de penningmeester. Er zijn meer actieve kerken zoals die in Enter. Volgens Bert van Rijssen van de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer behoren tot de gulste gevers de gereformeerde en hervormde gemeenten in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Gouden greep
Zo zijn hervormd Barendrecht, Schoonhoven, Vriezenveen, en de Hervormde Gemeente Enter dus, koplopers geldinzamelen. Wellicht een typisch hervormd trekje. De actie Kerkbalans is namelijk ooit begonnen in de Nederlandse Hervormde Kerk, jaren voordat deze opging in de Protestantse Kerk in Nederland.

Vijfenveertig jaar geleden ontving een toenmalige voorzitter van de hervormde synode herhaaldelijk brieven van kerkvoogdijen dat het water ze aan de lippen stond. Er kwam bijna geen geld meer binnen. Het waren dan ook de jaren zestig, de secularisatie was in sneltreinvaart ingezet. Daarom verzon de kerkvoorzitter een list en bedacht een grote wervingscampagne. In 1972 was het zover. De eerste gecoördineerde actie waarbij hervormden, gereformeerden en katholieken samenwerkten, ging van start. Het werd direct een succes. Bij de Hervormden deden 250 kerkgemeenten mee aan de campagne. Zij zagen hun vrijwillige bijdrage in totaal met maar liefst dertig procent stijgen. Van dat geld konden kerkgebouwen worden gerestaureerd, dominees worden betaald, geluidsinstallaties worden gekocht.

Nog weer twee jaar later, in januari 1974, was de actie Kerkbalans geboren, de gezamenlijke actie zoals we die nu kennen, met de Protestantse Kerk in Nederland en de rooms-katholieke kerk als grootste deelnemers. Daarnaast doen ook de oud-katholieken, de doopsgezinden en de remonstranten mee. In totaal hadden de kerken dat eerste jaar 190 miljoen euro aan inkomsten, waarvan het grootste gedeelte te danken was aan Kerkbalans. De precieze cijfers heeft de organisatie niet, omdat de administratie nog niet centraal was geregeld. Ieder jaar werd het bedrag een beetje hoger. Een 'gouden greep' dus, dat Kerkbalans, aldus de organisatie zelf. Maar inmiddels is de glorietijd van giften voorbij.

Sinds een paar jaar daalt de opbrengst. Ieder jaar weer wat meer. Bij de PKN in 2013 met 2,7 procent, bij de katholieken zelfs 4 procent. En die daling zet door, verwachten beide kerkgenootschappen. Het is een algemene trend, de laatste jaren wordt er überhaupt minder gegeven aan goede doelen. Dat mensen minder geven, komt volgens Kerkbalans door de economische crisis, het verminderd aantal vrijwilligers en vergrijzing. Uit tweejaarlijks onderzoek van Geven in Nederland blijkt dat het totale bedrag aan giften aan goede doelen sinds 2007 met tien procent is gedaald.

Voorzichtige katholieken
Protestanten geven traditioneel meer aan Kerkbalans dan katholieken. Een katholiek huishouden geeft gemiddeld 77 euro per jaar. Een protestants gezin gemiddeld 204 euro per huishouden. "Wij zijn jaloers op de bedragen die de protestanten weten op te halen. Maar we doen er alles aan", zegt Emile Duijsens, voorzitter van de Interkerkelijke Commissie Geldwerving en tevens woordvoerder voor de actie van de rooms-katholieke kerk. Volgens hem zijn katholieken 'wat voorzichtiger' als het aankomt op geld inzamelen. Toch zal de kerk haar parochianen dringend moeten verzoeken mee te betalen aan de vieringen, het onderhoud van de kerken en het salaris van de pastoor. Duijsens: "Katholieken zijn wat terughoudender. Misschien té. Protestanten zijn directer. Die durven steviger op de deur te kloppen en om geld te vragen. Binnen de katholieke kerk zijn ze sneller bang dat het als een verplichting wordt opgelegd."

Volgens Duijsens doen parochies ook minder aan Kerkbalans-klassieke-stijl: langs de deuren gaan om een envelop te brengen en die later weer op te halen. Parochies roepen hun leden vooral via parochiebladen en websites op om geld te doneren. Maar volgens de organisatie Kerkbalans zelf, werkt de klassieke manier - face to face geld inzamelen - toch altijd nog het beste. En het is nodig. Want de tekorten lopen op. Afgelopen jaar zag de PKN bijvoorbeeld het tekort binnen alle gemeentes stijgen naar 22 miljoen. Tot nu toe is dat opgevangen door legaten.

Daarom is het zaak, zo meent de organisatie, om meer mensen te benaderen. De organisatoren van de actie zinspelen op degenen die enkel lid zijn, en overwegen zelfs niet-leden met een collectebus te benaderen.

Maar een collectezak naar voren schuiven aan iemand die eens per jaar in een kerk komt, doen kerken niet zo graag. Religieonderzoeker Ton Bernts van onderzoeksbureau Kaski, dat namens de Radboud Universiteit het beleid van levensbeschouwelijke instellingen onderzoekt, vindt die terughoudendheid onzin. Volgens hem moet de kerk juist het algemeen nut onderstrepen.

Bernts: "De kerken leveren de samenleving 400 miljoen euro per jaar op, door pastorale zorg en diaconie, culturele activiteiten en rijksmonumenten. Dat mogen niet-kerkelijken gerust weten." Daarnaast zouden de kerken zich volgens Bernts meer moeten inzetten op grote populaire evenementen zoals multimediaspektakel The Passion. Daarnaast is Kerst een gouden kans om geld op te halen, vindt Bernts. "In een gewoon weekend in 2012 gingen er 226.000 katholieken naar de kerk, tijdens Kerst waren dat er 1,5 miljoen."

En hoe zit het in Enter? In het Twentse dorp zijn de kerkrentmeesters en de vrijwilligers van Kerkbalans zijn niet bang om 'gewoon' geld te vragen.

"De kerk kost nou eenmaal geld", zegt kerkrentmeester Jan Willem Langenhof nuchter. "Het is niet alleen de verantwoordelijkheid van de vrijwilligers. Het is de verantwoordelijkheid van onze hele gemeente."

Poster van Kerkbalans op station Utrecht Terwijde in Leidsche Rijn. 'Als kerk kun je niet met een saaie tekst en stoffig foldertje aankomen.'

Het levend geld
De kerken berekenen hun totale jaarlijkse inkomsten niet alleen op basis van Kerkbalans, maar gaan uit van het zogeheten 'levend geld'. Naast Kerkbalans is dat al het geld dat wordt opgehaald met wekelijkse collectes, giften, opbrengsten uit acties, legaten. Actie Kerkbalans levert hierin het grootste aandeel. Sinds 2011 dalen de inkomsten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden