Review

Collages van een schrijnend heimweegevoel

’Onwaarschijnlijk mooi’, noemt Harald Vlugt de gedichten van Adriaan van Dis. In twintigvoud zijn ze nu gebundeld in een mooi vormgegeven boek met de titel ’Totok II’. Opnieuw een collector’s item, deze uitgave, nadat ’Totok I’ mede door een juichende recensie van dichter Hans Warren binnen twee dagen was uitverkocht. Totok II dreigt dezelfde weg op te gaan, niet alleen door Van Dis, maar ook door de collages van Harald Vlugt die deze naar aanleiding van de gedichten heeft gemaakt.

Vlugt heeft wat met poëzie, die van Adriaan van Dis in het bijzonder. „Ik houd heel veel van poëzie, maar je moet je zelf niet overvoeren. Ik ga echt niet drie dichtbundels in één keer van voren naar achteren lezen. Het is meer een concentratie van momenten.” Hij noemt Van Dis ’heel invoelbaar’, ’heel persoonlijk ook’ en ’af en toe schrijnend’. Geen enkel tekort aan inspiratie toen hij na het lezen van de gedichten aan de slag ging om zijn gedachten in beelden over te zetten.

Het werden geen illustraties bij een verhaal, maar autonome uitingen, verbeeldingen van wat hij zelf aan de hand van de poëzie voor ogen kreeg. Vlugt maakte geen schilderijen, maar stelde aan de hand van zijn eigen beeldarchief een serie van 16 collages samen. Die werden gescand en daarna verder bewerkt. Deze prints op pocketboekformaat werden ten slotte nog eens uitvergroot tot het formaat van 80 bij 60 cm. Samengevoegd vormen die een lekker ’leesbare’ presentatie bij Galerie Nouvelles Images in Den Haag.

Anders dan Van Dis vindt Vlugt zichzelf geen ’totok’. „Totok is het Maleise woord voor buitenstaander. Adriaan van Dis voelt zich met zijn Indische verleden een buitenstaander in Nederland, maar in Indonesië, waar hij naar is teruggekeerd, voelde hij zich ook niet echt behorend tot de meerderheid van de bevolking. Zijn gedichten gaan over het heimwee naar zijn jeugd, maar ook over zijn plek in de huidige samenleving. ’Een totok hoort er nooit bij’ is de laatste regel uit het titelgedicht, aldus Vlugt. Zijn bij Van Dis gevoelens van melancholie, van verlies, van heimwee naar de kindertijd aan de orde van de dag, Vlugt signaleert die gevoelens wel, maar laat ze niet schrijnen in de ogen van de kijker.

Bij de voorbereidingen voor zijn collages ging Vlugt zeker niet over één nacht ijs. Hij las de gedichten gemiddeld dertig keer en beluisterde vervolgens de cd die bij het boek wordt geleverd. „Dat moet je echt doen, dat afluisteren. Ik merkte dat Van Dis zoveel andere accenten in zijn voordracht legt dat ik zelfs na het veelvuldige lezen nog nieuwe beelden zag.” Vlugt werkt dan ook heel associatief, hij laat zich graag meeslepen door een pakkend gegeven en krijgt al snel een plan van wat hij wil maken. Daarbij kan hij onbeperkt een beroep doen op zijn beeldarchief dat hij in de afgelopen 25 jaar als een overspannen rasverzamelaar heeft opgebouwd en dat nu een miljoen analoge beeldfragmenten bevat. Natuurlijk zaten er in zijn archief ook genoeg historische opnamen uit de voormalige kolonie die het hoofdonderwerp van de gedichten van ’buitenstaander’ van Van Dis zijn. Dat maakt de collages van Vlugt onmiskenbaar ’Indisch’, alsof je als kijker een late avondwandeling door het nog steeds klam aanvoelende, maar o zo geurende Djakarta maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden