Opinie

Cohen heeft het lef van Den Uyl nodig

Joop den Uyl wist dat je zelf aan de knoppen moest zitten om invloed te hebben. © anp

Een kabinet dat niet het jouwe is moet zo snel mogelijk weg. Als Joop den Uyl oppositieleider was geweest, had hij de stekker er zo snel mogelijk uitgetrokken.

Na de kritische uitspraken van PvdA-voorzitter Ploumen over zijn functioneren staat de positie van partijleider Job Cohen ontegenzeggelijk onder druk. Nu was die positie al niet al te stevig; de eerste anderhalf jaar van zijn partijleiderschap hebben de PvdA bepaald geen goed gedaan.

En dat terwijl de omstandigheden ideaal lijken voor een oppositieleider: een minderheidskabinet, gedoogd door een partner die telkens de vertrouwensrelatie met het kabinet op het spel zet. Joop den Uyl had zijn vingers erbij afgelikt.

Mark Rutte zit nu een jaar in het Torentje, en dat is verrassend. Waar menigeen dacht dat het gedoogexperiment met de PVV een kort leven beschoren zou zijn, lijkt Rutte nog redelijk stevig in het zadel te zitten. Terwijl dat eerste jaar toch een redelijke rodeo was, met drie belangrijke beslissingen waar de gedoogpartner het liet afweten en het minderheidskabinet afhankelijk was van de oppositie om het voorgenomen beleid uit te kunnen voeren en zelfs het politieke voortbestaan veilig te stellen.

Bij de besluitvorming rond de politietrainingsmissie in Kunduz was de steun van D66, GroenLinks en de ChristenUnie nodig, bij de miljardensteun aan Griekenland en de pensioenplannen die van de PvdA. Wilders' pesterijtje aan het adres van Cohen ('U bent de grote gedoger') was daarmee meer dan een flauw grapje.

Daarmee deden de algemene beschouwingen wat raar aan. Cohen die Wilders opriep de stekker uit het kabinet te trekken en Wilders die Cohen uitnodigde zelf het kabinet naar huis te sturen. Beiden hadden ze gelijk - maar Wilders net iets meer. Voor hem is het de mooiste politieke constructie die hij zich kan wensen: grote invloed op het kabinetsbeleid, maar geen enkele verantwoordelijkheid voor de uitvoering.

Uit alles wat niet in het gedoogakkoord staat, kan hij naar hartelust funshoppen, in de zalige gedachte dat het kabinet bij impopulaire economische maatregelen wel steun vindt bij de PvdA, waarmee de PVV de handen schoonhoudt. Wilders zal dit kabinet niet snel wegsturen, al is het maar omdat dan de door hem zo gehate 'linkse kerk' wellicht weer aan de beurt komt. Het kabinet zal dus moeten sneuvelen op iets dat niet in het gedoogakkoord staat en de oppositie (lees: de PvdA) zal de scherprechter moeten zijn.

Waarom doet de PvdA dat eigenlijk niet? Binnen deze partij wordt het zittende kabinet als abject beschouwd, als het slechtste dat Nederland ooit had kunnen overkomen. Draconische bezuinigingen die, in linkse ogen, onevenredig de zwakkeren treffen, een opvatting over immigratie, integratie en moslims die rechtstreeks tegen de sociaal-democratische kernwaarden ingaat en nauwelijks enige democratische legitimiteit - redenen genoeg om zo snel mogelijk een stok tussen de spaken van de 'politieke samenwerking' te steken.

Probleem is alleen dat de PvdA totaal de weg kwijt lijkt te zijn in Den Haag. Dat verwijt geldt niet alleen de eerstverantwoordelijke, Cohen, maar de gehele fractie.

Beleidsinhoudelijk zit het allemaal vast wel goed. De PvdA-fractie bestaat, zoals vrijwel alle fracties, uit slimme lieden die beslist verstand hebben van de zaken waarover zij moeten meebeslissen. En soms krijgen ze het zelfs voor elkaar dat er iets gewijzigd wordt in de kabinetsplannen, zoals bij het pensioenakkoord. Maar ja, dat lukt de SGP ook.

Daarmee wordt direct duidelijk dat het niet om de inhoudelijke expertise gaat, maar om het getal. Het kabinet doet water bij de wijn als dat de enige manier is om een meerderheid te verkrijgen, waarbij het politieke spel nu in beide Kamers van de Staten-Generaal even spannend is.

Maar is het de taak van een oppositiepartij, van de oppositieleider, om kleine bijstellingen in het beleid door te voeren? Natuurlijk heeft het effect wanneer de scherpe kantjes van maatregelen gevijld worden. Maar het effect is vele malen groter wanneer die maatregelen helemaal van tafel gaan en er geregeerd kan worden op basis van een akkoord waarin het eigen gedachtengoed een rol speelt. Daarvoor is iets heel anders nodig dan beleidsinhoudelijk meedenken met het kabinet, daarvoor moet politiek gevoerd worden.

Het lijkt er sterk op dat die politiek grotendeels verdwenen is uit de PvdA. Hoe lang had dit kabinet er gezeten als Den Uyl oppositieleider was geweest? Het antwoord lijkt me duidelijk: tot de eerste stemming waarbij de PvdA nodig was voor een meerderheid. Het is het grote verschil tussen de politieke partij die de PvdA onder Den Uyl was en de bestuurderspartij die het geworden is. Den Uyl wist dat je om invloed te hebben aan de knoppen moest zitten - en daarom moet een kabinet dat niet het jouwe is zo snel mogelijk weg.

Daarvoor is politiek inzicht en lef nodig, zeker in de huidige situatie. Met dramatische peilingen ga je niet graag naar de stembus. Maar, rond de vorige kabinetscrisis stond de PvdA er nog slechter voor - en miste op een haartje na het Catshuis. Met een echte politieke leider die mensen weet te enthousiasmeren zou het bij vervroegde verkiezingen wel eens heel anders kunnen uitpakken.

Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden