Opinie

Cohen en Klink misten hun kans

CDA'ers Verhagen en Klink op weg naar formatiebesprekingen. ©ANP Beeld
CDA'ers Verhagen en Klink op weg naar formatiebesprekingen. ©ANP

Het was de afgelopen weken weer raak op het Binnenhof. Geert Wilders bracht de VVD in het nauw met zijn verzet tegen de weigerambtenaar. Hij bracht het CDA in het nauw door alvast 4 miljard euro bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking te eisen. En hij bracht het voltallige kabinet in het nauw door zijn voortdurende oppositie tegen de euro.

Met Wilders moet je rekening gehouden, dat is de boodschap. Zijn gedoogsteun houdt het kabinet in het zadel, en met enige regelmaat zullen we dat weten ook. Zonder hem is Rutte I ten dode opgeschreven.

Of dat wenselijk is of niet, is een open vraag. Ondertussen zullen maar weinig mensen zich realiseren dat het een wonder is dat het ooit zover is gekomen. Een kabinet met gedoogsteun van de PVV was namelijk geen vooropgezet plan, en had op enkele cruciale momenten eenvoudig kunnen worden voorkomen.

Paars Plus bijvoorbeeld, het links-liberale kabinet van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks, had een veel grotere kans van slagen dan achteraf wordt beweerd. Mark Rutte was ondanks enkele bezwaren van harte bereid om in dit kabinet te investeren. Niet alleen vanwege de goede persoonlijke verhoudingen met Pechtold en Halsema, maar ook omdat Paars Plus destijds de enige optie leek. Een meerderheidskabinet van VVD, PVV en CDA stuitte op een hardnekkige weigering van Maxime Verhagen, en een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA op een al even hardnekkige weigering van Job Cohen. Een minderheidskabinet kon niemand zich nog echt voorstellen. Bleef over: Paars Plus.

We weten het: dat experiment is mislukt. Dat had niet zozeer te maken met de veronderstelde gebrek aan medewerking van de VVD, maar vooral met de rol van de PvdA. Op belangrijke punten als de sociale zekerheid gaf Cohen niets toe, terwijl Rutte juist wel bereid was in te schikken, bijvoorbeeld bij de hypotheekrenteaftrek. Hij wilde graag premier worden, van wat voor kabinet dan ook, en had de instemming van de partijtop om daar de nodige concessies voor te doen. Tegen Maxime Verhagen zei Rutte dat de CDA'er gerust met vakantie kon gaan, want Paars Plus zou zeker lukken.

Job Cohen had dus beet, maar hij liet los. Na ruim twee weken, die volgens de onderhandelaars verbazend veel hadden opgeleverd, kwam er een einde aan deze formatiepoging. Met wederzijds goedvinden kreeg de VVD de zwarte piet toebedeeld, dat kwam zowel de linkse partijen als de liberalen goed uit.

Cohen kreeg nog een kans. De onderhandelingen voor het minderheidskabinet waren begonnen, maar mislukt. Wilders deed niet meer mee, want hij voelde zich persoonlijk verraden door Ab Klink, die drie weken lang naast hem had gezeten aan de onderhandelingstafel en nooit iets van zijn ongenoegen had laten blijken. Wilders wilde onder geen beding verder met deze man. Bovendien had het CDA met Klink, Ferrier en Koppejan nu drie dissidenten, en dat was er voor het kabinet met de PVV een te veel. Zelfs met de SGP ontbrak een parlementaire meerderheid.

Einde oefening dus voor de een kabinet met gedoogsteun van Wilders, Rutte zag dat haarscherp in. Vrijwel direct belde hij met Cohen om opnieuw te overleggen over een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA. Die onderhandelingen waren zeker een succes geworden, want beide partijleiders waren desperaat. Rutte had tweemaal geprobeerd om een kabinet te vormen, en tweemaal was dat jammerlijk mislukt. Na een derde flop had een ander het ongetwijfeld mogen proberen. Ook Cohen wilde graag. Binnengehaald als 'de Verlosser' dreigde hij roemloos in de oppositie te belanden, en dit was zijn laatste kans om dat te voorkomen.

Iedereen stond dus voorgesorteerd voor een kabinet met de PvdA, want ook Verhagen wilde wel. Dat zou Ab Klink als muziek in de oren hebben geklonken, maar hij was van de gesprekken tussen Rutte en Cohen niet op de hoogte. Als enige betrokkene veronderstelde Klink dat een kabinet met steun van de PVV er ondanks alles toch zou komen. Als beoogd fractievoorzitter van het CDA zou hij dat kabinet moeten verdedigen, en dat wilde hij niet. Dus trad hij terug als Kamerlid.

Daarmee maakte Klink alsnog de weg vrij voor het huidige kabinet, want dat had uiteindelijk toch de voorkeur van Rutte, Verhagen en Wilders - zo was het ook wel weer. Een dag later zaten de drie onderhandelaars alweer aan tafel, de rest is geschiedenis. Maar één telefoontje van Ab Klink met Job Cohen had die geschiedenis vrijwel zeker een andere wending gegeven.

Vandaag verschijnt 'Het Slagveld, de lange weg naar het kabinet-Rutte', uitgever Meulenhoff.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden