COELUM STELLATUM CHRISTANUM

De originele prent is afkomstig uit een sterrenatlas die de advocaat Julius Schiller te Augsburg in zijn sterfjaar 1627 uitgaf. Deze diepgelovige katholiek ergerde zich aan de heidense namen van de sterrenbeelden.

R.H. VAN GENT

Al in de oudheid hadden Griekse astronomen de sterrenhemel opgedeeld in vijftig sterrenbeelden die zij vernoemden naar figuren, dieren en zaken uit de Griekse mythologie. Die namen werden door de eeuwen heen gehandhaafd. Omstreeks 1600 voegden Nederlandse zeelieden er nog twaalf sterrenbeelden rondom de zuidelijke hemelpool aan toe, vernoemd naar exotische dieren en figuren.

Julius Schiller propageerde met zijn atlas een christelijke voorstelling van de sterrenhemel. Zo gaf hij de twaalf sterrenbeelden van de dierenriem de namen van de twaalf apostelen. De sterrenbeelden ten zuiden hiervan kregen namen uit het Oude Testament, de noordelijke sterrenhemel werden herdoopt met namen uit het Nieuwe Testament en uit de vroeg-christelijke periode. Ook de Grieks-Romeinse namen van de planeten moesten eraan geloven: de Zon werd geidentificeerd met Christus zelf, Mercurius met Elias, Venus met Johannes de Doper, de Maan met de Maagd Maria.

De prent in de kerstbijlage beeldt op de plaats van het klassieke sterrenbeeld Hercules (de superman uit de Griekse mythologie), de Drie Koningen uit het Oosten af, met hun geschenken. Volgens Mattheus 2:1-12 waren zij magiers (vermoedelijk Babylonische priester-astrologen) die in Bethlehem terechtkwamen nadat zij een mysterieuze ster hadden gevolgd om Christus te aanbidden.

Ook aangrenzende sterrenbeelden zijn afgebeeld: links St. Silvester (voorheen de Ossenhoeder, Bootes) en de Doornenkroon van Christus (voorheen de Noorderkroon, Corona Borealis); rechts de Kribbe (de Lier, Lyra) en het Heilige Kruis met St. Helena (de Zwaan, Cygnus). Onder staat nog St. Benedictus (de Slangendrager,Ucf42= Ophiuchus), de stichter van de kloosterorde, met twee roeden van doornentakken (de Slang, Serpens). Schillers christelijke sterrenhemel heeft geen navolging gehad: ook nu nog gebruiken sterrekundigen de oude Griekse namen. Zijn atlas rust nu in musea, zoals in de bibliotheek van Museum Boerhaave in Leiden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden