Cocaïne regeert de wereld

Schrijver van bestseller 'Gomorra' daalde af in cokewitte hellekringen

Zomaar een feestje. Op de dansvloer staan studenten, kunstenaars, managers en wetenschappers. Ze discussiëren graag over ethiek en ze eten conform keurmerken, kortom: ze zweten duurzaamheid. Alleen nu even niet. De drugs klotsen over de plinten. En daar is met beste wil van de wereld geen Max Havelaarstempeltje op te vinden.

Want laat er geen misverstand over bestaan: met iedere euro voor weed, xtc , speed of coke - om de belangrijkste feestnummers bij naam te noemen - subsidieer je de zware criminaliteit. Daarmee steun je een beroepsgilde dat geen boodschap heeft aan milieu, mensenlevens en alles wat ook maar enigszins riekt naar duurzaamheid.

Probeer daar op zo'n feestje eens iets van te zeggen. Dan ontdek je plotseling de ware betekenis van de reëel existerende participatiemaatschappij. "Ja maar", luidt steevast de tegenvraag, "wat kan ik er aan doen dat de overheid de handel niet legaliseert?" Met andere woorden: ik verdien mijn roes, en als de overheid me daarin hindert, dan gebruik ik andere bronnen. Míjn bronnen.

Op dit hachelijke punt in de discussie komt het duivelse dilemma rondom drugs scherp in beeld. Omdat er altijd behoefte bestaat aan verdoving, zal er altijd handel in drugs bestaan om aan die vraag te voldoen. Maak je de handel legaal dan zullen coke, speed en andere hard drugs naar verwachting gemakkelijker verkrijgbaar zijn. Dat is vanuit het oogpunt van volksgezondheid niet wenselijk. Aan de andere kant: houd je drugs illegaal, dan steun je de criminele handel.

Mensen met definitieve oplossingen voor dit dilemma heb ik altijd gewantrouwd. Omdat meningen en persoonlijke voorkeuren (gebruiker of niet-gebruiker) het vaak winnen van de feiten. En naar die feiten, liefst nieuwe feiten, ben ik voortdurend op zoek.

Niet dat ik met hoge verwachtingen aan het nieuwe boek Roberto Saviano begon, maar als het om misdaad en drugs gaat, zijn er niet veel auteurs met gelijke reputatie. 'Zero, zero, zero' heet zijn nieuwe zoektocht en het gaat over de wereldwijde handel in cocaïne.

Saviano dankt zijn faam aan het boek 'Gomorra' uit 2006 waarin hij de misdaden van de Napolitaanse maffia ontmythologiseert en ontdoet van alle romantiek. Het was de ware kant van het gangsterleven waar na films als 'The Godfather' en tv-series als 'The Soprano's' behoefte aan was. Zonder helden, zonder aaibare figuren en vol met doorgedraaide psychoten die stijf stonden van de drugs. Het boek en de daarop gebaseerde film werden een wereldsucces.

Zozeer dat Saviano voor boze camorranesi moest onderduiken, en een zestal Nobelprijswinnaars, onder wie Michail Gorbatsjov, Desmond Tutu en Günter Grass. de wereld opriep om de misdaadjournalist te beschermen. Daarmee was zijn status van held van het vrije woord, iemand die opstond tegen het kwaad, gevestigd.

Na de leden van de Camorra, zijn nu de grootste handelaren in cocaïne aan de beurt voor een ontmaskering: de 'Ndrangheta, het misdaadsyndicaat uit Calabrië, en bovenal: de Mexicaanse drugskartels.

Alleen het gaat er in dit boek anders aan toe. Saviano slaat een andere toon aan: die van de alwetende verteller in de overtreffende trap. Hij weet niet alleen wat er in Colombia, Mexico, Bolivia, en Italië gebeurt, hij kan ook in de hoofden van de misdadigers en slachtoffers kijken. Ja hij beschikt zelfs over de exclusieve kennis hoe de huidige wereld wordt geregeerd.

"De economie die onze levens regelt, wordt meer bepaald door El Padrino en Pablo Escobar dan door wat Reagan en Gorbatsjov in de jaren tachtig besloten", schrijft hij. Een opmerking die hij nog overtreft met: "Op de macht van de criminele kartels is de moderne wereld gebouwd, daar is een nieuwe kosmos uit voort gekomen. Daar is de Big Bang begonnen."

En wie niet in deze waarnemingen van de alwetende Saviano gelooft, is naïef. Dat gaat naarmate het boek vordert, steeds meer storen. Dan heb ik het nog niet over het gezwollen taalgebruik ('Hoe meer ik in de cokewitte hellekringen afdaal, hoe meer ik merk dat niemand er iets van weet') en over de onuitputtelijke hoeveelheden wreedheden.

Het bloed druipt van de pagina's, het gegil uit de martelkamer overstemt alles. Testikels worden verschroeid, schroeven worden in schedels gefreesd, gezichten worden gevild en de huidvellen op voetballen geplakt.

De anekdotes vallen daarbij in het niet. Zoals die over het Medellin-kartel in zijn hoogtijdagen: dit Colombiaanse syndicaat was 2500 dollar per maand kwijt aan elastiekjes, om al het verdiende papiergeld bij elkaar te houden.

Wie goed zoekt, vindt nog wel iets van zijn goesting in dit 'Alles-wat-je-ooit-wilde-weten-over-cocaïne'. Zo zit in dit boek zelfs nog een aardige speelfilm, met de biografie van de Colombiaanse schoonheidskoningin Natalia Paris, die ondanks de waarschuwingen van haar moeder in handen viel van een drugscrimineel met wie het verkeerd afliep. Maar dit alles is voor een auteur van het kaliber Saviano te weinig. De kracht van het goede non-fictieboek is dat het je kijk op de wereld verandert. 'Gomorra' deed dat. Met 'Zero, zero, zero' wil de schrijver zijn kunst herhalen, maar hij wordt nu held en waarzegger in eigen boek. Waar zijn eerdere werk onthullend was, is dat nu theatraal.

Aan het eind van het boek verraadt Saviano zichzelf. De lezer die honderden pagina's stelligheden heeft verstouwd, gelardeerd met nog meer wreedheden, begrijpt ineens waar deze berg gesmolten sneeuw vandaan komt. Hij schrijft: "Angelsaksische journalisten zeggen vaak: niet betrokken raken, een scherpe blik op je onderwerp houden. Voor mij ligt het omgekeerd. Geen verslaggever zijn van feiten maar van je eigen ziel."

Het is alsof je de bijsluiter pas krijgt als je de pil al hebt geslikt. Met dit charlataneske mission statement had het boek moeten beginnen. Het wordt allemaal nog gekker als Saviano op dit 'zielsonderzoek' ook nog eens zijn slotpleidooi voor legalisering van alle drugs baseert. Iedere journalistieke en wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt. Mocht ik uit dit boek citeren tijdens een discussie met mijn snuivende, slikkende en blowende duurzaamheids-sympathisanten, dan zal hoongelach mijn deel zijn.

Een gemiste kans. Normaal gesproken is het pijnlijk om een held van zijn sokkel te zien gaan. Niet bij Saviano. Met 'Zero, zero, zero' doet hij het zelf.

Roberto Saviano: Zero, zero, zero. Vert. Jan van der Haar. De Bezige Bij, Amsterdam; 416 blz. euro 19,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden