Coalitie struikelde bijna over bed-bad-brood-akkoord

Asscher en Rutte tijdens de persconferentie over het akkoord dat vanmiddag werd bereikt. Beeld ANP

De oplossing die VVD en PvdA hebben gevonden voor de opvang van illegalen is 'een zwaarbevochten compromis'. Dat waren de woorden die vicepremier Lodewijk Asscher vanavond gebruikte in een toelichting op het akkoord dat de twee regeringspartijen hebben gesloten.

Premier Mark Rutte gaf toe dat het een moeilijk onderwerp was. Toen VVD en PvdA in september 2012 aan dit kabinet begonnen, wisten ze dat er 'een paar heel lastige onderwerpen' aan zaten te komen. "Dit was misschien wel het meest ingewikkelde probleem." Rutte gaf toe dat de onderhandelingen 'bij tijd en wijle spannend' waren geweest. "Maar we zijn er uit gekomen, dat is het goede nieuws."

Asscher zei dat hij steeds het vertrouwen had gehad dat partijen er uit konden komen. "Maar ik wist het niet op elk moment zeker." Asscher gaf toe dat het overleg van de afgelopen negen dagen inhoudelijk moeilijk was geweest. "Het ging over mensen, het roept emoties op en dat werd door beide partijen gevoeld. Politiek was het ook lastig. Het resultaat was een wel degelijk zwaarbevochten compromis."

Twee besluiten
Premier Mark Rutte zei dat het kabinet twee besluiten heeft genomen. In vijf grote gemeenten komt er opvang voor mensen die mee willen werken aan terugkeer naar het land van herkomst. Die periode wordt beperkt tot een aantal weken, aldus de premier. Voor wie niet meewerkt, stopt de voorziening. Daarnaast heeft het kabinet besloten dat de gemeentelijke opvanglocaties die er nu zijn buiten de vijf grote steden worden gesloten.

Voor andere dan de vijf grote gemeenten die nu 'bed, bad en brood' bieden, betekent het kabinetsbesluit dat hun opvang tot een uitspraak van de Raad van State door mag lopen en ook nog betaald wordt door het Rijk. Als de Raad van State oordeelt dat opvang niet hoeft, wordt overgegaan naar het nieuwe systeem. Asscher zei dat dat onverlet laat dat burgemeesters altijd in individuele gevallen noodopvang kunnen bieden. "Maar de voorzieningen moeten dan dicht. Dat is de logische consequentie."

Pijnpunt
Het pijnpunt in het plan zit bij de gemeenten die toch voorzieningen voor uitgeprocedeerde asielzoekers open houden. Gemeenten die straks geen opvang meer mogen verzorgen maar dat toch blijven doen, dreigen te worden gekort op hun budget voor integratie van nieuwkomers. Dat staat in de brief van het kabinet.

Premier Mark Rutte wilde in zijn toelichting niets zeggen over deze dwangmaatregel, omdat hij dan 'meteen bij de ongezellige kant' van het coalitieplan voor de opvang van illegalen zit.

Een aantal gemeenten heeft op dit moment noodvoorzieningen voor uitgeprocedeerden getroffen. Degenen die daar niet-rechtmatig zitten, zijn uit het zicht van de verantwoordelijken voor het terugkeerbeleid. Dat wil het kabinet niet en daarom wil het de opvang van uitgeprocedeerden concentreren in Ter Apel en de vijf grootste steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven.

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra bevestigde dat de voorzieningen voor illegalen in andere steden dicht gaan. "Er blijft geen opvang over die ik dicht wil, want ze gaan allemaal dicht."

Hij kiest daarmee voor een scherpe opstelling, die door PvdA-leider Diederik Samsom niet wordt gedeeld. "Voorlopig hoeven gemeenten nergens mee op te houden. We wachten op een uitspraak van de Raad van State." Burgemeesters kunnen volgens Samsom altijd zeggen: "Bij mij slaapt niemand onder de brug, die krijgt noodopvang."

Zijlstra benadrukte dat mensen in de opvang in de vijf grote gemeenten een beperkt aantal weken de tijd krijgen om na te denken of ze willen meewerken aan terugkeer of niet. Willen ze dat niet, dan is er voor hen geen opvang meer. "Dat is een goede zaak want het is onrechtvaardig dat mensen die luisteren teruggaan en anderen die weigeren dan via bijvoorbeeld een generaal pardon toch mogen blijven. Dat voorkomen we hiermee."

Zijlstra zei ook dat hij nooit uit is geweest op de val van het kabinet, maar dat hij wel heeft vastgehouden aan streng terugkeerbeleid.

Uitgelekt persbericht
In een gekraakt persbericht op de site van de VVD was al te lezen dat de bed-bad-broodvoorzieningen worden gesloten. In het bericht wordt ingegaan op de VVD-bezwaren tegen de opvang met onderdak en eten voor illegalen. "De VVD vindt het dan ook een goede zaak dat nu is afgesproken dat de veelbesproken bed-bad-broodvoorzieningen worden gesloten en dat dit wordt gehandhaafd. Naar de mening van de VVD is daarnaast met dit akkoord een goede invulling gevonden om de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers naar het land van herkomst te verbeteren", aldus het persbericht.

Volgens de VVD is en blijft opvang beschikbaar voor uitgeprocedeerde asielzoekers die terugkeren naar het land van herkomst. Wanneer vreemdelingen niet meewerken aan de terugkeer, "dan zijn voorzieningen niet langer beschikbaar".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden