Coachen op gepaste afstand

'Mentoring' is populair. De eerste mentorprojecten, begin jaren negentig, waren vooral gericht op het ondersteunen van migranten. Bureau E-Quality evalueert nu alle mentorprojecten die jongeren helpen hun sociale positie te verbeteren en maatschappelijk vooruit te komen.

ROB PIETERSEN

Ze hebben allemaal een maatje, een mentor, een coach. De scholier uit de achterstandswijk die gestimuleerd moet worden, geholpen bij de juiste schoolkeuze. Zijn ouders zijn druk met overleven, spreken de taal slecht, kennen de weg niet. De briljante student die hulp nodig heeft bij zijn scriptie, of bij het solliciteren. Die van huis uit een netwerk mist, of de kruiwagen, om hem verder te helpen. De nieuwkomer, die wegwijs moet worden gemaakt in de samenleving. En de jongere die dreigt te stoppen met het vmbo omdat hij denkt dat zijn diploma toch geen waarde heeft. Omdat hij van Marokkaanse afkomst is, in het verkeerde postcodegebied woont en zich gestigmatiseerd en gediscrimineerd voelt.

"Er zijn zo veel verschillende typen mentorprojecten. Onze vraag was: Wat werkt? En wat niet? Dat wilden we eens onderzoeken", zegt Joan Ferrier, directeur van E-Quality, kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit. "Heel veel projecten zijn vanuit enthousiasme, betrokkenheid en idealisme opgezet. Iedereen is zelf het wiel gaan uitvinden. Het gaat bij veel projecten heel goed, maar het kan bij sommige echt beter. Daar willen wij de instrumenten voor aanbieden."

Voor het onderzoek naar projecten als Maatje op Maat, School's Cool, Jongeren aan Zet, Coach en Co, Big Brothers Big Sisters en Giving Back kreeg E-Quality hulp van het Instituut voor Integratie en Sociale Weerbaarheid (ISW) van de Rijksuniversiteit Groningen. Uit 'Mentorprojecten en migrantenjeugd' blijkt dat het werkt, jongeren hebben er baat bij en het draagt bij aan hun persoonlijke ontwikkeling.

'Mentoring' is populair. De eerste mentorprojecten, begin jaren negentig, waren specifiek gericht op het ondersteunen van migranten. Tegenwoordig zijn de meeste projecten gericht op een wat bredere doelgroep. Doel van al die mentorprojecten is (kansarme) jongeren te helpen hun sociale positie te verbeteren en maatschappelijk vooruit te komen.

Uit het onderzoek blijkt dat etniciteit een veel kleinere rol speelt bij de relatie mentor-pupil dan de projectleiders vaak denken. Kenmerken als gezamenlijke hobby's, interesses en humor zijn veel relevanter voor het succes van de relatie van 'maatjes'.

Ferrier: "Soms moet je een jonge moslima gewoon aan een oudere moslima koppelen of is het vanuit een bepaalde cultuur ongewenst dat een meisje een mannelijke coach krijgt. Maar soms is het juist heel goed die Marokkaanse probleemjongere die zich buitengesloten voelt te koppelen aan een witte buurtgenoot, om zo de vooroordelen weg te nemen."

Soms kan een coach met een andere culturele achtergrond dus meerwaarde hebben, soms juist niet. Een open houding van een mentor blijkt, stellen de onderzoekers, meestal veel belangrijker dan kenmerken als cultuur, geslacht of leeftijd.

"Weet je waar ik zo blij van werd? Dat uit dat onderzoek blijkt dat de mentoren ermee beginnen met het idee dat ze iets gaan brengen, leren, begeleiden. Maar dat ze er zelf ook veel van opsteken. Die wederkerigheid... Mentoring is echt een onderwerp dat me na aan het hart ligt. Door mijn opleiding en ervaring als pedagoge, maar ook door mijn Surinaamse achtergrond", zegt Ferrier. "Ik ken het belang van verschillende opvoeders en mentoren voor de ontwikkeling van kind en jongere. Het is goed als er meer is dan alleen de vader en de moeder, meer belangrijke personen in hun leven."

Maar daar ligt dan ook gelijk een valkuil, stelt Ferrier. "Aan één kant moet je als mentor of coach heel nabij zijn, aan de andere kant ook afstand bewaren. Je moet kansen aanreiken en hulp bieden, maar niet verstikkend als een moederkloek. Het is niet 'jouw mentorkind'. Het kind is belangrijk: niet jij."

"Soms is het contact met de ouders niet gemakkelijk; die ouders moet je er echt bij betrekken. Je moet als mentor getraind zijn hoe je daarmee omgaat. Niet denken dat je de vader en de moeder en de coach tegelijk kunt zijn. Niet de familie, het sociale netwerk in je eentje willen vervangen. De toegevoegde waarde van een coach of mentor is dat je wat extra's te bieden hebt, naast alles wat er al is. Uit onderzoek blijkt dat koppels in veel gevallen jarenlang nog een mooie relatie hebben. Maar wel als er goede balans was tussen juiste afstand en juiste nabijheid."

De focus bij allochtone kinderen ligt te vaak op problemen in plaats van mogelijkheden, stelt Ferrier. "We pakken de overlast aan, we proberen ze op het rechte pad krijgen. Mentoring heeft echter een andere invalshoek. Positief: we gaan op zoek naar hun talenten. We gaan eruit halen wat erin zit."

Daarbij wijst het onderzoek uit dat mentoring voor allochtone jongeren van de tweede of derde generatie soortgelijke effecten heeft als voor autochtone leeftijdgenoten in een vergelijkbare positie. Dan speelt vooral de sociaal-economische situatie een rol.

Aspecten die van belang zijn, bij zowel autochtone jongeren als migrantenjongeren: het ontbreken van de juiste steun vanuit de thuissituatie tijdens de schoolloopbaan en weinig hoger opgeleide rolmodellen in de omgeving. "Daar wordt al aan gewerkt", zegt Ferrier. "Bij Giving Back Student Community bijvoorbeeld geven ze briljante studenten een laatste zetje in de rug. Dat moeten nieuwe rolmodellen worden."

Met de conclusies uit het onderzoek, de valkuilen en tips, wil E-Quality verder. Koppelen is een kwestie van fingerspitzengefühl, maar niet alleen dat, zegt Ferrier. Ook een kwestie van goede opleiding, begeleiding, leren van de slechte ervaringen van anderen, uitwisselen van kennis over het omgaan met migrantenjongeren. Vooral het laatste ontbreekt nog vaak.

"Als we het beter organiseren, vaart iedereen er wel bij. Want juist waar door inschattingsfouten of door onervarenheid verkeerde koppeltjes bij elkaar worden gebracht, veranderen hoge verwachtingen in grote teleurstellingen. Daar haken mensen af."

En waar mensen gefrustreerd afhaken, blijven vooroordelen bestaan. Een gemiste kans dus, volgens Ferrier. "Mentoring werkt als een tierelier. Dat wilden we met dit onderzoek laten zien: niks geitenwollensokken. En nog zo'n cliché dat bij het vuilnis kan: er is niks mis met de spankracht van de samenleving. We praten vaak in de verleden tijd: het ideale Nederland dat open, tolerant en gastvrij was. Het is misschien niet altijd zo zichtbaar, maar het is er nog steeds."

"Al die vrijwilligers met weinig vrije tijd, maar met bezieling. Het jonge meisje dat je wilt leren kennen, dat jou haar dromen toevertrouwt, voor wie je iets wilt betekenen. De kracht van al deze projecten is: de wezenlijke interesse in je medemens. Dat kunnen we verder versterken. De angst die we voor de ander hebben, verdwijnt als we elkaar echt leren kennen. Dan hoeven we onze standpunten niet meer te baseren op verhalen, beelden en vooroordelen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden