CO2-opslag moet, maar wie vindt dat nu echt?

klimaat | Sander van Egmond promoveert vandaag op zijn onderzoek naar twintig jaar debat over CO2-opslag. Hij herkent verschillende visies die dwars door elkaar heen lopen. Toch zijn er geen echte tegenargumenten.

Wetenschappelijk gezien is het een abc'tje. De wereld heeft in Parijs afgesproken de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden. Voor dat doel moet ze afscheid nemen van de fossiele brandstoffen. Maar omdat dat niet snel genoeg gaat - de windmolens en zonnepanelen die de energievoorziening moeten overnemen, staan er morgen nog niet - is het noodzakelijk om in de tussentijd de broeikasgassen niet te laten vrijkomen, maar op te slaan in de ondergrond.

Maar hoe onontkoombaar deze conclusie ook is, in de praktijk komt er van de opslag van CO2 niet veel terecht. Wereldwijd gebeurt het nauwelijks, en in Nederland al helemaal niet. Sander van Egmond vergelijkt het met tandenpoetsen. "Iedereen weet dat het moet. Dat dagelijks poetsen beter is voor je gebit. Maar in de praktijk stel je het uit. Zo wordt ook de opslag van CO2 telkens vooruitgeschoven."

Van Egmond is voorlichter van Cato, het Nederlandse onderzoeksprogramma voor CO2-opslag. Vandaag promoveert hij aan de Universiteit Utrecht op zijn studie van het maatschappelijk debat over CO2-opslag.

Waar ging het mis? Waarom zien we de noodzaak van opslag niet in?

"Die noodzaak wordt wel erkend. In alle klimaatrapporten staat het, en ook in het Energieakkoord: opslag van CO2 moet. De meeste deelnemers aan het debat hebben er ook geen principiële bezwaren tegen. Maar het krijgt geen prioriteit. Niemand heeft het bovenaan zijn verlanglijstje staan. Als het erop aankomt, profileren partijen zich liever met een windpark op zee."

Is dat het? Als iemand de opslag op de agenda plaatst, komt het goed?

"Nou, niet helemaal. Het debat is erg complex. Ik heb voor mijn onderzoek de discussies van de afgelopen twintig jaar in de samenleving en de Tweede Kamer bestudeerd. Op grond daarvan kan ik vijf archetypen in het debat onderscheiden (zie kader). Die hebben verschillende visies op energie, klimaat en CO2-opslag. Visies die soms dwars door elkaar heen lopen.

"Zo zou je verwachten dat de groep met de grootste klimaatambities de grootste voorstanders van opslag zijn, maar dat is niet zo. Een deel van de milieubeweging is tegen: zij ziet opslag als een manier om het fossiele tijdperk te verlengen. Daar ontmoeten ze de mensen die het klimaatprobleem niet erkennen. En in het middensegment lijkt men het eens te zijn, maar dat is deels schijn. De een laat zich leiden door economische motieven, de ander kiest vanwege het milieu voor opslag."

Wat maakt het uit? Als de meesten elkaar in het midden vinden, moeten ze eruit kunnen komen.

"Totdat iemand bij Barendrecht een stip op de kaart zet en deze plaats als proefproject aanwijst. Toen kwam niet alleen de lokale bevolking in opstand - onder andere vanwege de gebrekkige communicatie en het wantrouwen jegens uitvoerder Shell. Toen bleek ook dat politiek Den Haag er nog helemaal niet klaar voor was, dat die eensgezindheid maar schijn was. De VVD bijvoorbeeld was toch iets minder overtuigd van de noodzaak; men was bang dat opslag straks verplicht zou worden voor kolencentrales."

Die kolencentrales hebben de opslag wel op de kaart gezet. In combinatie met opslag zouden ze klimaatneutraal zijn. Ze zouden zelfs CO2 uit de lucht kunnen halen als er biomassa werd verstookt. Nu staan de centrales er, maar is van opslag geen sprake.

"De maatschappijen zijn nooit verplicht de CO2 af te vangen en op te slaan. De markt zou zijn werk doen, was de gedachte. Dat is nogal naïef gebleken. Gevolg is wel dat die twee in het debat gekoppeld zijn. Mensen denken dat opslag de kolencentrales legitimeert. Maar ook zonder die centrales is opslag nodig. De gascentrales stoten bij elkaar net zo veel CO2 uit. En de industrie levert net zo'n grote bijdrage als de elektriciteitssector. De kolen zijn slechts onderdeel van het probleem."

Ze vormen wel het grootste obstakel.

"Daarom moeten we het loskoppelen en moeten we ons bij de opslag richten op andere bronnen. Bij de productie van staal komt ook CO2 vrij. Of bij de verbranding van afval. Dat zijn processen die je niet door een windmolen kunt vervangen. De opslag van die CO2 zal op veel minder weerstand stuiten."

Dat is de vraag. Veel mensen vinden opslag gevaarlijk. Ze zijn bang dat het gas kan ontsnappen en dat kan dodelijk zijn.

"Nee hoor, het is een bewezen technologie. Dat wil zeggen, op elk onderdeel is het getest. Alleen nog niet op grote schaal, in zijn geheel. Maar CO2 wordt al in gas- of olievelden geïnjecteerd om de laatste restjes eruit te halen. En er zijn ook natuurlijke, ondergrondse opslagbassins van CO2. In theorie is het gas dodelijk, mocht het uit de opslag ontsnappen en het blijft hangen, maar in de praktijk zal het altijd mengen met de lucht. Zeker in Nederland is de veiligheid beheersbaar."

Er zijn dus geen echte bezwaren tegen opslag van CO2?

"Dat is te zeggen. Waardeoordelen spelen een grote rol. Bij een enquête onder de Nederlandse bevolking waren velen het eens met het argument dat CO2 een afvalproduct is dat je niet in de lucht hoort te lozen. Maar dat gold nog meer voor het oordeel dat daar bijna haaks op staat: 'Een restproduct stop je niet voor eeuwig in de grond, dat is het verschuiven van het probleem'. Dat kwam als het overtuigendste argument in de discussie."

vijf archetypen in het CO2-debat

Overlever

'Het klimaat verandert constant. Indien nodig passen we ons gewoon aan. Waarom zouden we geld uitgeven aan de opslag van CO2?'

Schatbewaarder

'De welvaart danken we aan fossiele brandstoffen. Als CO2 klimaatverandering veroorzaakt, is dit technisch oplosbaar met opslag.'

Kapitein

'Opslag van CO2 zorgt voor een economisch verantwoorde en geleidelijke overgang naar een duurzame energievoorziening.'

Groene pragmaticus

'Overgang naar duurzame energie en energiebesparing om klimaatverandering te stoppen, gaat niet snel genoeg. Voor een korte periode is opslag van CO2 noodzakelijk.'

Veranderaar

'We moeten zo snel mogelijk overgaan naar een duurzame samenleving. De opslag van CO2 vertraagt die overgang alleen maar.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden