Clusterbommen eisen nog dagelijks nieuwe slachtoffers

In Libanon is de oorlog voorbij, maar de slachtoffers blijven vallen. Overal liggen nog door Israël afgegooide niet ontplofte explosieven.

„Clusterbommen. Zevenenzeventig slachtoffers sinds het staakt-het-vuren, onder wie twaalf dodelijke,” somt Haboeba Ajoen op. Ze is verbonden aan het Centrum voor Kennis over Mijnen in Beiroet. „Dat zijn er meer dan drie per dag. Clusterbommen die niet ontploffen zijn net mijnen. Die kunnen zelfs na 30 jaar nog afgaan.”

In Masjd el-Selem, een plaatsje aan de grens met Israël, loopt een boer langs zijn veld. „Ik durf het land niet op. Het dorp ligt vol met die dingen, misschien hier ook. Ik kan niet oogsten.” Maar bij zijn linzen en tarwe kan hij ook niet. Hij heeft geen idee hoe het verder moet. Dit is zijn inkomen. Of de regering voor de misgelopen oogst gaat betalen weet hij niet, en wanneer het leger langskomt om zijn velden na te kijken is onbekend.

In Nabatija probeerde Alija Hejik (37) vorige week toch de tabak te oogsten. Zij ligt nu in het ziekenhuis en is drie vingers kwijt.

Zuid-Libanon is een belangrijk landbouwgebied. Binnenkort begint de olijvenoogst, een grote bron van inkomsten. Maar sommige clusterbommen worden met lintjes afgegooid, „en die blijven hangen in de bomen”, legt Dalja Farran uit van Mine Action Coordination, die de mijnopruiming van het gebied organiseert. „En ga je schudden om de olijven eruit te krijgen, dan vallen die dingen ook.”

De VN schat dat er zo’n honderdduizend niet-geëxplodeerde clusterbommen in Zuid-Libanon liggen. Tot nu toe zijn ze op 440 plaatsen gevonden, maar dagelijks komen er 25 vindplaatsen bij. Volgens Land Mine Action, een organisatie die zich inzet voor een verbod op clusterbommen, kan het nog wel tien jaar duren voordat die allemaal opgeruimd zijn. En alhoewel clusterbommen niet verboden zijn, is het niet toegestaan ze tegen burgers of in woongebieden in te zetten. Beide voorwaarden zijn geschonden in Libanon.

Dat heeft de samenleving ernstig ontwricht. De mensen zijn teruggekeerd, maar het leven kan niet doorgaan. De meeste bommen liggen in huizen, bij scholen en ziekenhuizen, in de tuin en op het land. „De eerste dag van het bestand zijn we langs de wegen naar het zuiden gaan staan,” vertelt Haboeba. „We hebben meer dan honderdduizend pamfletten uitgedeeld met foto’s van de bommen, en via radio en tv gewaarschuwd. Maar mensen wilden terug naar hun huizen, om te kijken of die er nog stonden.” Die dag vielen er dan ook meteen vier doden, onder wie twee kinderen.

Het wachten is nu op de teams die de mijnen komen ruimen. Maar er zijn er zoveel, dat men het werk niet aankan. „We registreren de plekken, en maken ze zichtbaar,” aldus Dalya Farran. Veel huizen hebben dan ook een UXO in rode verf op de gevel staan. Unexploded Ordenance, betekent dat. Mensen blijven daar uit de buurt.

„We proberen zoveel mogelijk huizen schoon te krijgen, maar aan de tuin en de velden komen we gewoon niet toe.” Er zijn tien teams aan het werk, en deze maand komen er zo’n honderd ontmijnings-experts uit het buitenland bij.

Clusterbommen zijn tot nu toe in 21 landen gebruikt. „Maar dit is het ergste dat ik gezien heb”, zegt Kathleen Maes, die zich voor Handicap International bezig houdt met clusterbomslachtoffers. „Experts spreken van de grootste concentratie ooit.”

Het is volgens Maes opvallend dat het merendeel van die bommen de laatste 72 uur van het conflict zijn gegooid. Er was toen al sprake van een bestand. „Net alsof ze van hun voorraad afwilden, want het merendeel was van een verouderd type, uit 1973.”

Israël is verzocht om de coördinaten te geven van de plaatsen waar deze munitie is gebruikt. Daar is tot nu toe nog niet aan voldaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden