Clinton hoopt heel erg dat Saddam zich dit keer wel snel terugtrekt

WASHINGTON - Saddam Hoessein kan niet ongestraft zijn troepen naar het noorden van Irak sturen tegen de Koerden. Dat is het officiële geluid uit Washington.

Amerikaanse troepen zijn in staat van paraatheid gebracht. Er worden vliegtuigen naar het Midden-Oosten gevlogen en oorlogschepen varen in de richting van het oostelijke gebied van de Middellandse Zee. Maar wat voor straf de Iraakse leider te wachten staat is nog onduidelijk. Amerika wacht de ontwikkelingen af en hoopt dat Saddam, zoals hij gezegd heeft, zijn troepen snel terug zal trekken.

De enige straf die Saddam begrijpt is militair geweld. Het probleem voor president Clinton is dat hij geen goede militaire optie heeft. Met behulp van luchtbombardementen alleen kunnen de geallieerden de drie zwaar bewapende Iraakse elite-divisies niet verdrijven. Maar het gebruik van grondtroepen is uitgesloten, zowel om politieke als militaire redenen. Grondtroepen zouden via Turkije of door de lucht moeten worden aangevoerd, naar een bergachtig en onherbergzaam gebied. Een buitengewoon omvangrijke operatie waaraan bovendien Turkije niet mee wil werken.

Turkije voelt niets voor enige vorm van militaire acties vanaf zijn grondgebied. Vliegtuigen mogen niet van Turkse bases opstijgen voor het uitvoeren van luchtbombardementen. Turkije heeft aangekondigd zich te zullen beperken tot het sluiten van de grens met Irak. Dat betekent dat eventuele vluchtelingen uit Koerdistan niet zullen worden toegelaten. Bovendien kan president Clinton zo kort voor de presidentsverkiezingen geen Amerikaanse grondtroepen sturen naar een wespennest waar geen duidelijke Amerikaanse strategische belangen op het spel staan.

De zaak wordt nog gecompliceerder door het feit dat het om een broederstrijd tussen rivaliserende Koerdische clans gaat, die van de Koerdische Democratische Partij van Massoed Barzani en de Patriottische Unie van Koerdistan van Jalaal Talabani. Barzani heeft de hulp van Saddam ingeroepen terwijl Talabani de steun van Iran geniet. Een Amerikaans ingrijpen ten gunste van Talabani zou dan misschien wel Saddam kunnen verdrijven maar het zou tevens de invloed van Amerika's andere vijand, Iran, versterken. En het Witte Huis vindt op dit moment Iran gevaarlijker dan Irak.

Maar de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten staat op het spel. Daarom hebben Amerikaans regeringswoordvoerders gezegd dat Saddam gestraft zal worden voor deze schending van de internationale rechtsorde. De straf hoeft niet per se militair van aard te zijn, hij kan ook politiek, diplomatiek of economisch zijn. Amerika denkt dan aan het ongedaan maken van de overeenkomst die Irak onlangs met de VN heeft gesloten om olie te mogen verkopen voor de aankoop van voedsel en medicamenten.

De ideale oplossing voor Amerika is dat Saddam zijn woord houdt en inderdaad op korte termijn het leger zal terugtrekken. In dat geval zou Amerika kunnen volstaan met een diplomatieke straf zonder al te veel aan geloofwaardigheid te verliezen. Maar 'op korte termijn' kan in het woordgebruik van Saddam jaren of nooit betekenen. Als Saddam zijn troepen niet snel terugtrekt moet hij volgens oud-minister van buitenlandse zaken James Baker een duwtje in de goede richting krijgen van de Amerikaanse luchtmacht: Amerika kan met bommen en raketaanvallen zoveel schade aanrichten dat Saddam volgens Baker gedwongen zal worden zijn troepen terug te trekken.

Het dilemma van president Clinton wordt nog groter als er net als 1991 een nieuw vluchtelingenprobleem ontstaat. Toen werd president Bush onder dwang van de publieke opinie en televisiebeelden gedwongen het veilige gebied voor de Koerden te creëren in noordelijk Irak, waar sindsdien een de facto autonoom Koerdisch gebied is. De Koerden hebben die autonomie gebruikt, of misschien beter gezegd misbruikt door elkaar naar de keel te vliegen. De fracties hebben liever de hulp van hun aartsvijanden Irak en Iran ingeroepen dan het met elkaar op een akkoordje te gooien.

Daarom is de eerste reactie in Washington: eigen schuld. Maar als het opnieuw tot massamoorden en vluchtelingen komt zal de vraag opkomen wat garanties van de grote mogendheden en de VN voor 'veilige gebieden waard zijn als ze ongestraft geschonden worden, of dat nu in Srebrenica of in Koerdistan is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden