Clinton: Doorgaan met veranderingen

WASHINGTON - De Amerikaanse kiezers willen dat de politici voortgaan met de veranderingen, waartoe ze twee jaar geleden het Witte Huis, het Congres en de president opdracht hebben gegeven.

BERT VAN PANHUIS

Die conclusie trekt president Bill Clinton uit de voor de Democraten desastreus verlopen 'tussentijdse' verkiezingen voor het Congres en de gouverneurszetels.

De Republikeinen veroverden voor het eerst sinds veertig jaar een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, en ook in de Senaat zijn ze na acht jaar weer de grootste partij. De Republikeinen hebben nu ook een groot overwicht in de gouverneurshuizen, iets wat ook sinds 1970 niet is voorgekomen.

In totaal verloren de Democraten negen Senaatszetels (waarvan één door een desertie) elf gouverneurszetels, en meer dan vijftig zetels in het Huis. Een van de laatste werd gisteravond bekend. Voorzitter Thomas Foley keert niet terug; het is voor het eerst in 125 jaar dat een voorzitter wordt weggestemd.

Om de kiezer zijn goede wil te tonen deed Clinton een handreiking aan het Republikeinse Congres. “Ik zal alles doen om een meer positieve aanpak en een meer vruchtbaar beleid te bereiken. We hebben totdusver te veel het oude politieke spel gespeeld en te weinig mensen hebben een verbetering van het politieke gedrag gezien”, zei Clinton, die daarvoor mede de verantwoordelijkheid aanvaardt.

De kiezers willen volgens Clinton samenwerking, bijvoorbeeld op het terrein van de hervorming van de welzijns- en gezondheidszorg. Hij gaf echter ook aan niet te willen terugkeren naar het economische beleid van de Republikeinse presidenten Reagan en Bush met hun vergroting van de staatsschuld. “Ik zal alles doen om de economische vooruitgang veilig te stellen. Er staat teveel op het spel voor de komende generatie. Over één ding zijn de kiezers niet van mening veranderd: ze willen een herstel van de Amerikaanse droom”, zei Clinton.

'Samenwerking' en 'overleg' waren gisteren, nadat de ravage van de verkiezingsstrijd kon worden overzien, ook de trefwoorden in de reacties van zowel de Republikeinse leiders Robert Dole (de voorzitter van de nieuwe meerderheidsfractie in de Senaat) als van Newt Gingrich (de nieuwe Speaker en leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden) en ook van onder meer Leon Panetta, de stafchef van het Witte Huis en de strateeg van Bill Clintons team.

In een telefoongesprek met het Witte Huis bood Dole, die een belangrijke gegadigde is voor de Republikeinse kandidatuur voor de presidentswoning in 1996, Clinton zijn steun aan, waar dat in zijn opvatting maar mogelijk is. In een reactie op de uitslagen zei Dole: “We zijn de afgelopen twee jaar teveel buiten de besluitvorming gehouden. We willen kunnen meedoen. Misschien was het te wijten aan de onervarenheid van het Witte Huis. Maar ik wil de president er even aan herinneren dat het dankzij de steun van de Republikeinen was dat hij een meerderheid voor Nafta (het vrijhandelsakkoord tussen de VS, Mexico en Canada) kreeg.”

En hij voegde eraan toe: “De kiezers verplichten ons tot samenwerking met het Witte Huis. Want anders krijgen wij de volgende keer een schop onder ons achterste.”

- Vervolg en meer nieuws op pagina 5. Commentaar op pagina 9.

Ellende voor Democraten in Senaat compleet VERVOLG VAN PAGINA 1#

Ook Gingrich, die een zeer agressieve campagne achter de rug heeft, leek verschillen opzij te willen schuiven. “De kampen hebben de afgelopen tijd teveel naar de partijpolitieke kleur gegroepeerd tegenover elkaar gestaan. Ik zal me in mijn nieuwe functie sterk gaan maken voor meer 'collegiaal' beleid.”

Gingrich voorspelde dat 95 procent van de tijd van het Congres wat hem betreft de komende twaalf maanden zal worden besteed aan samenwerking tussen de volksvertegenwoordiging en Clinton. De nieuwe Speaker: “De kiezer heeft laten merken dat hij het roer radicaal omgegooid wil hebben. We moeten de partijgrenzen doorbreken om te laten zien dat het Congres vruchtbaar kan werken.”

De Republikeinen hebben deze verkiezingen gestreden op grond van hun zogeheten 'Contract voor Amerika', een programma van ongeveer tien kernpunten, met als fundament dat de overheid minder belastingen moet heffen, de overheidsuitgaven moet terugdringen en dat de de federale overheid haar invloed op het dagelijkse leven van de burger moet verminderen. Dat het sterk lijkt op een nieuwe, aan de jaren '90 aangepaste versie van de Reaganomie, blijkt onder meer uit het feit dat de Republikeinen via een amendement op de grondwet de regeringen willen verplichten de staatsschuld te beperken. Dat was begin jaren '80 ook het streven van president Ronald Reagan.

Panetta was gisteren niet ronduit afwijzend, maar vroeg zich wel af of samenwerking tussen het Witte Huis en het Congres mogelijk is als de Republikeinen blijven vasthouden aan de uitvoering van hun Contract. De Democraten hebben er tijdens de campagne op gehamerd dat veel van de wensen niet zijn te realiseren zonder belastingverhogingen of drastische bezuinigingen, onder meer op de sociale zekerheid. Panetta: “Natuurlijk zijn we bereid naar onderdelen van het Contract te kijken. Maar het is ook duidelijk dat de Republikeinen van nu af aan mede-verantwoordelijk zijn voor het beleid van de regering.”

Dole zag eveneens mogelijkheden voor samenwerking, bijvoorbeeld op het terrein van de gezondheidszorg, waar na het debacle van Clintons hervormingsplan een meer naar de wensen van de Republikeinen aangepaste versie nu de enige haalbare is.

Senaat

Hoe zwak de positie van de Democraten is, bewijzen in de eerste plaats de verliezen in de strijd om de Senaat. Vijf Democraten besloten geen nieuwe termijn na te streven en lieten dus een open zetel achter. In geen van die vijf gevallen slaagden de Democraten erin die zetel vast te houden. De vertrekkende fractieleider van de Democraten George Mitchell wordt opgevolgd door Olympia Snowe, die de derde Republikeinse vrouw in de nieuwe Senaat wordt. De andere open zetels worden opgevuld door Mike DeWine in Ohio, Spencer Abraham in Michigan, Jon Kyl in Arizona en James Inhofe in Oklahoma. De laatste twee behoren tot de harde, conservatieve vleugel.

Hard kwam de klap voor de Democraten ook aan in Tennessee, waar ze beide zetels in handen hadden. Een daarvan werd tot 1992 ingenomen door vice-president Al Gore. Beide zetels gingen naar Republikeinen, Bill Frist en Fred Thompson. De achtste zetel die de Democraten verloren was die van Harris Wofford in Pennsylvania, die gold als de belangrijkste voorvechter van Clintons hervormingsplan voor de gezondheidszorg. Met Rick Santorum pakken de Republikeinen de zetel voor Pennsylvania terug, die ze drie jaar geleden verrassend aan de Democraten verloren.

Tot gisteren koesterden de Democraten de hoop dat ze een open zetel op de Republikeinen zouden kunnen veroveren in Minnesota. Maar Ann Wynia slaagde er niet in Rod Grams van de winst af te houden. Om de ellende voor de Democraten compleet te maken verloren ze gisteren nog een negende zetel zonder dat er een kiezer aan te pas kwam. Alabama's Richard Shelby, de meest conservatieve Democraat in de Senaat, deed wat allang werd verwacht: hij leverde zijn lidmaatschap van de partij in, en stak over naar de Republikeinen.

Vergeleken bij deze verliezen was het behoud van drie andere zetels slechts een gering soelaas, al was het belang er niet minder om. Edward Kennedy wist zijn zetel in Massachusetts te behouden en Charles Robb won het titanengevecht met Irangate's Oliver North in Virginia. Democrate Dianne Feinstein behield ternauwernood haar zetel.

De nieuwe Democratische minderheidsfractie zal het eveneens zonder een aantal kopstukken moeten stellen. Niet alleen keert Speaker Foley niet terug, ook Dan Rostenkowski, jarenlang voorzitter van de machtige financiële commissie en uit die functie verdreven na een corruptieschandaal, kan zijn koffers pakken, net als de Texaan Jack Brooks, tot op heden voorzitter van de justitiecommissie en daardoor vereenzelvigd met de gun control-politiek van de regering. Marjorie Margolies- Mezvinsky, die vorig jaar de beslissende stem uitbracht ten gunste van Clintons begrotingsplan verloor nipt in Pennsylvania.

Gouverneurs

Zeker niet minder ingrijpend zijn de verliezen die de Democraten moesten incasseren onder de gouverneursposten. Het belangrijkste kopstuk dat sneuvelde was Mario Cuomo, de eerste man van de staat New York, die ooit gold als de sterkste gegadigde voor het Witte Huis. Hij draagt zijn functie in januari over aan een onbekende politicus, George Pataki, die niet eens de steun had van New Yorks Republikeinse burgemeester Rudy Giuliani. De burgemeester nam de ongewone stap de kandidatuur van Cuomo te steunen.

Een van de twee zonen van oud-president George Bush, George W. was debet aan het verlies van gouverneur Ann Richards in Texas. Bush jr. wordt de tweede Republikeinse gouverneur van de staat. Zijn broer Jeb had in Florida minder succes. Lawton Chiles wist daar de klap op te vangen. Florida is nu de enige van de acht grootste staten van de VS waar een Democraat de belangrijkste post heeft. Californië bleef trouw aan de Republikein Pete Wilson en Pennsylvania liep over naar de Republikeinen.

Eén wederopstanding: Marion Barry is terug als burgemeester van Washington. Zijn drugsverleden is hem vergeven door zijn door dik en dun trouwe aanhang. “Amazing grace, how sweet it is”, riep Barry uit, en opnieuw is het 'Amen, brother' gevolgd. Schrale troost voor zijn rivaal Carol Schwartz: Barry's kiezersaandeel was nog geen 60, in een voor 85 procent Democratisch Washington DC.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden