Clint Farha, de verf die nooit de borstel volgde

Het Nationale Ballet zal zonder Clint Farha verder moeten, bleek deze maand. Het was in de afgelopen vijfentwintig jaar al vaker voorgekomen, dat Clint Farha niet verscheen bij repetities. Soms zelfs niet bij voorstellingen. Een enkele keer moest hij zelfs door artistiek leider Van Dantzig van Schiphol weggehaald worden. Dan braken onzekerheden de balletdanser zo op, dat hij letterlijk de benen nam.

EVA VAN SCHAIK

Vanaf het begin van zijn dienstverband in Amsterdam, in 1972, is balletdanser Clint Farha het bête noire van HNB geweest. Maar hoe bont hij het ook maakte voor zijn opdrachtgevers en collega's, hij was en bleef de publiekslieveling. Daar was voor hem geen ontkomen aan, hoe vreselijk hij dat ook vond. Rudi van Dantzig, die hem in Washington had ontdekt, ontfermde zich als een begripvolle vader over hem. En natuurlijk ontlokte dat bij deze zoon steevast een grimas. Zelfs van dit soort pijnlijkheden maakte hij liever een kwinkslag.

Farha leek een tot leven gewekt Renaissance-beeld. Bernini of Verrochio zouden hun ogen niet geloofd hebben. Ook Van Dantzig, Van Schayk en Van Manen hadden er moeite mee, zo blijkt uit de balletten waartoe deze Amerikaan hen inspireerde. Het is twijfelachtig of de inmiddels vijfenveertigjarige solist, die met zijn provocerende souplesse, uitbundige zwarte krullen en smekende ogen het ooit zal erkennen. Uitgeroepen te zijn tot de persoonlijke muze van choreografen ging verder dan hij kon en wilde aanvaarden.

Ter relativering van de hem toegedachte rol in Het Nationale Ballet zette Farha dan ook zijn opdrachtgevers op hun nummer met zijn gevleugelde uitspraak “I'm just the paint on the brush”. Maar wat voor verf ... verzuchtte daarop het driemanschap Rudi-Toer-Hans. Deze verf had de gewoonte nooit de borstel te volgen. Hij dicteerde met zijn bouw, motoriek en charisma de choreograaf.

Nu Clint Farha na het zomerreces niet bij HNB is komen opdagen en nu duidelijk is geworden dat het hem menens is, dringt zich de vraag op of het alweer zo'n grillige noodsprong is. Waarschijnlijk niet. Farha wilde hoe dan ook geen publieksafscheid met alle poespas eromheen. Toch was zijn achteraf laatste optreden, als het favoriete model van de choreograaf-beeldhouwer Van Schayk, een afsluiting van zijn HNB-tijd die in artistiek-inhoudelijk opzicht niet toepasselijker had kunnen zijn. Nog anderhalf jaar geleden had Van Schayk hem de muizenkoning in 'De Notenkraker' laten zijn, met de mededeling “Als Clint gaat, ga ik ook”.

Farha heeft het nog een jaar volgehouden, in weerwil van blessures. Vijfentwintig jaar is welletjes. Niet alleen voor Van Schayk moet de klap hard aankomen. Dat hij zijn directeuren niet van zijn voornemen op de hoogte stelde en HNB niet in de gelegenheid wilde stellen daar goede sier mee te maken, past Farha zeker. Hij verscheen als een komeet en wil weer even plots verdwenen zijn.

Farha gedroeg zich, zeker in de jaren zeventig, vaak als een onhandelbaar, lastig kind. Hij weigerde de balletprins uit te hangen. Buiten de studio's konden Amsterdammers hem vaak tot in de vroege ochtenduren aantreffen als hippie met gitaar onder de arm. Als het vroor en de bruggen spiegelglad waren, haalde hij stunts uit, ook met zijn dochtertje Sabina voor op de fietsstang.

Dat imago van gepijnigde paljas heeft Farha nooit van zich af kunnen werpen, al paste het steeds minder bij de jaren negentig. Voor Van Dantzig werd hij evenwel de aartsengel, de onschuldige, de Orpheus; maar ook de doodsengel. Van Manen wenste het wildebeest in balletvermomming heel anders te temmen en maakte van hem een sluipende, in zichzelf gekeerde tijger; maar ook een aandoenlijke macho, die door twaalf vrouwen op pumps tot kickboksen met lucht wordt uitgedaagd. Zijn dierlijke manier van bewegen zou Van Schayk vereeuwigen met een fabelachtige solo van een gekooide panter, in het ballet 'Life' en later ook in 'Landschap'. Maar Clint kon niet alleen sluipen als een katachtige. Hij kon ook vliegen als een adelaar en snuiven als een briezende faun.

Hoezeer hij zich ook aan de ambachtelijke tucht van balletten van Balanchine en Ashton wilde onderwerpen, Farha kon niet anders dan elk choreografisch dictaat naar zijn verschijning zetten. In dat opzicht was hij voor velen de opvolger van Jaap Flier. Dat is een gave die het publiek onmiddellijk herkende. Maar hoe meer hij daarvoor geprezen werd, hoe bokkiger en recalcitranter Farha kon reageren. Zo maakte hij het in ontvangst nemen van de Gouden Theaterprijs tot een farce en zelfs bij het applaus na zijn laatste optreden durfde hij zijn publiek nauwelijks onder ogen te komen. Hij moet toen al geweten hebben dat zijn besluit vast stond.

Nu moet het publiek dat nog onder ogen zien. Farha is niet voor commentaar bereikbaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden