Cito of school, wie heeft het laatste woord

De ene middelbare school gaat bij de toelating van nieuwe leerlingen af op de adviezen van de basisschool, terwijl bij de ander Cito-uitslagen de doorslag geven- en daaraan geeft iederen weer zijn eigen betekenis. Sommige ouders worden er wanhopig van.

Miranda den Hertog is moeder van twee kinderen. Haar dochter Daniëlle kreeg tijdens de rapportbesprekingen vorig jaar het advies havo/vwo. Inmiddels heeft zij op een basisschool in Hoogvliet de GCO-toets gedaan, vergelijkbaar met de Cito-toets. Hier is het advies vmbo theoretisch (de voormalige mavo) uitgekomen. Wel met de opmerking dat het advies minimaal havo zou zijn, als de middelbare school mondeling navraag zou doen.

,,Wij hebben de basisschool van mijn dochter gevraagd om contact op te nemen met de middelbare school, maar die school wil alleen een schriftelijk advies,'' vertelt Den Hertog. ,,De basisschool zegt dat zij wel mondeling een havo advies wil geven, maar zich schriftelijk aan het advies van de toets dient te houden.''

Den Hertog heeft de toekomstige middelbare school van haar dochter, het Penta College Blaise Pascal in Spijkenisse, gebeld en het probleem uitgelegd. Wij houden ons echt aan een schriftelijk advies, was het antwoord dat zij naar eigen zeggen kreeg. Gefrustreerd: ,,Mijn dochter wil arts worden en moet nu instromen binnen het vmbo. Alleen maar omdat de momentopname van een toets belangrijker is dan acht jaar onderwijs en schoolrapporten. Voor ons bewijst dit de zinloosheid van deze toetsen.''

In de gemeente Haarlem, waar de Cito-toets niet wordt afgenomen, nemen middelbare scholen in elk geval contact op met de basisscholen. Op het Eerste Christelijke Lyceum in Haarlem (havo en vwo) worden leerlingen aangenomen zuiver op het advies van de basisschoolleraren. ,,Zij vullen een advies in op het toelatingsformulier en dat is voldoende,'' zegt Corrie Cuperus, afdelingsleider brugklas.

,,Wij onderwerpen nieuwe leerlingen ook niet aan een test. Attitude is voor ons de belangrijkste aanvulling. Wij gaan er van uit dat de basisschoolleerkracht alle elementen meeweegt. Wij willen niet net als in Amsterdam kijken naar één punt verschil in een toetsuitslag. Een kind kan tijdens de toets ziek, zwak of misselijk zijn of er kan op sociaal gebied iets zijn gebeurd. Als wij twijfelen dan nemen we altijd nog contact op met een basisschool.''

In de provincie Zeeland, met name Walcheren en Zuid-Beveland, geldt ook vooral het advies van de basisscholen als doorslaggevend voor plaatsing op een middelbare school. ,,In leerkrachten hebben wij meer vertrouwen dan in een test,'' zegt Arie Bouwmeester, leerkracht en voorzitter van de provinciale onderwijsraad. ,,De Cito-toets is alleen kennisgericht en dat waarderen wij niet. Het geeft geen compleet beeld van een kind. Instelling en motivatie zijn net zo goed erg belangrijk.''

Dat een leerling met een bepaald aantal punten in Amsterdam misschien niet terecht kan op de havo en in Brabant wel, levert volgens de onderwijsinspectie geen scheve verhoudingen op. ,,Er is altijd nog een tweede gegeven; het advies van de basisschooldocent,'' aldus een woordvoerster.

In Amsterdam zegt H. Klein Ikkink, beleidsmedewerker onderwijs: ,,Niet elke basisschool is even sterk in zijn advies. Er is ook een hele groep ouders die maar wat blij is dat er ook nog een Cito is. Daarom moeten basisscholen dit jaar eerst het eigen advies geven. In het verleden werd er nog wel eens iets aangepast na de toets.''

Amsterdam heeft, door schade en schande wijs geworden, een strenge kernprocedure opgesteld waar alle scholen zich aan moeten houden. Een aantal scholen kreeg te maken met over-intekening. Populaire scholen hadden de afgelopen jaren de neiging leerlingen steeds meer te gaan selecteren naar aanleiding van de Cito-uitslag. Als het gymnasium niet helemaal volkwam mochten ook een paar havo/vwo leerlingen het proberen. Een andere school wilde loting voorkomen door de norm naar 547 op te schroeven.

Dit jaar is er duidelijkheid in Amsterdam. ,,De gemeente wil graag het advies van de basisschool veel zwaarder laten wegen,'' aldus Klein Ikkink. ,,Wij zijn tot al deze regels gekomen omdat heel lang niet duidelijk was op welke gronden kinderen wel of niet werden aangenomen. Er is lang maar wat gedaan. Als een kind bijvoorbeeld als advies havo heeft maar met de cito 535 scoort, terwijl het pas automatisch toegelaten zou zijn met 538 en hoger, dan moet er contact worden opgenomen met de basisschool.''

Blijkt het toch echt een havo-kandidaat te zijn dan moet het kind worden aangenomen, zegt Klein Ikkink. Als de scholen vol zijn, moeten ze een lotingsprocedure beginnen. ,,Scholen mogen niet zeggen: we hebben genoeg leerlingen met hoge scores en nu zijn we vol. Maar het is aan de basisscholen de vinger aan de pols te houden in de periode dat de aanmeldingen worden behandeld.''

De gemeente Rotterdam vindt dat middelbare scholen zich vooral moeten baseren op het advies van de basisschool: wie de Citoscores wil gebruiken, moet dat zelf maar invullen. In Brabant is de toelatingsnorm de afgelopen jaren opgeschroefd. In een onderzoek van het Instituut voor advies, onderzoek en ontwikkeling in Noord-Brabant is de ondergrens van de Cito-score in 2001 en 1995-1996 vergeleken. Zeventien scholen hebben in plaats van de Cito-score en ander antwoord ingevuld. Deze scholen hanteren of geen keiharde Cito-ondergrens, of hebben een gemengde brugklas (havo/vwo) of nemen leerlingen aan op alleen het advies van de basisschool.

Twaalf van de 34 scholen hebben de Cito-score opgeschroefd in die vijf jaar. Volgens beleidsmedewerker van de provincie Gerrit van der Wende is dit aantal laag. ,,De testuitslag is niet zo zwaarwegend als het advies van de basisschool.''

Bij 26 van de 51 onderzochte scholen is het advies van de basisschool en de Cito-scoren doorslaggevend. Bij 21 middelbare scholen speelt het advies van de basisschool een doorslaggevende rol. Dit advies samen met de wens van de ouders is bij drie scholen de norm en bij één school is het combinatie van de drie factoren.

,,Op het Blaise Pascal, waar Daniëlle naar toe gaat, wordt alleen uitgegaan van toetsresultaten, '' zegt Den Hertog. ,,Ik vind dat zo idioot. Mijn kind heeft acht jaar op een school gezeten waar ze haar hele ontwikkeling hebben meegemaakt. Het is logisch dat ze dan uitgaan van het advies van de basisschool. Maar nee, zegt die school, wij nemen de toets als norm.''

Den Hertog had ook problemen met haar zoon toen hij twee jaar geleden naar het voortgezet onderwijs ging. ,,Hij kreeg het advies om te doubleren in groep acht. Wij wilden dat thuis niet, omdat zijn ontwikkeling heel goed is. Uiteindelijk is hij naar het Penta college West-IJsselmonde gegaan, dat een eigen test doet. Nu is hij de op een na beste van de klas.'' Het verbaast haar ook dat het Penta niet één toelatingsbeleid heeft.

Jan van Pelt, rector van het Blaise Pascal, denkt dat het geval van Den Hertog op een misverstand berust. ,,Het Penta college hecht juist veel waarde aan het advies van de leerkrachten. Wij coördineren alles ook heel goed. Alle basisscholen worden afgebeld om te praten om het advies te controleren. Zeker in gevallen van twijfel. Wij voeren dan een aantal gesprekken met ouders, de leerlingen en de basisschool. Het geval wat deze moeder beschrijft..zo werken wij niet.''

Volgend schooljaar start Daniëlle in de brugklas vmbo-t. Een andere school zoeken ziet Den Hertog niet zitten. ,,Je doet je kind het liefst op een school die normen en waarden hanteert die aansluiten bij die van jou. Een school doet meer dan les geven.''

Ze wil graag stappen ondernemen tegen de basisschool, maar wacht tot haar dochter van de school af is. Om deze reden wil zij de naam van deze school niet prijsgeven. ,,Ik wil wel eens uitzoeken waarom scholen zo'n ander beleid hanteren. De ene school kijkt naar de toets en weer een ander gaat volledig af op het advies van de basisschool. Heel verwarrend.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden