Cinema na de catastrofe

Wat heeft de cinema ons tien jaar na de terroristische aanslagen van 11 september eigenlijk gebracht? Hoe zijn filmmakers met het onderwerp omgegaan? In Rusland werd deze zomer al uitgebreid stil gestaan bij deze vraag. Tijdens Kinoforum, het nieuwe filmfestival in Sint-Petersburg, buitelden de voorbeelden over elkaar heen.

Het rondetafelgesprek 'Cinema na de Catastrofe' leverde een reeks films op waarin het probleem van het terrorisme het afgelopen decennium werd aangesneden.

We zagen drama's, thrillers, biopics, zelfs komedies. Er waren filmmakers die hun films speciaal opdroegen aan 11 september. Denk aan de heroïsche brandweermannenfilm 'Ladder 49' met Joaquin Phoenix en John Travolta onder wapperende Amerikaanse vlaggen. Andere filmmakers plaatsten het in een breder perspectief van internationaal terrorisme. Zoals de Franse cineast Olivier Assayas die met 'Carlos' het portret maakte van de Venezolaanse terrorist Ramirez Sanchez bijgenaamd Carlos the Jackal. Een biopic als poging het karakter van de terrorist te ontleden.

Toch hebben de gebeurtenissen van 11 september niet voor een opleving van de politieke cinema gezorgd. De Nederlands-Palestijnse filmmaker Hany Abu-Assad waagde zich met 'Paradise Now' wel aan de complexe thematiek van de wording van de terrorist. Maar opvallend is vooral het aantal documentaire-achtige reconstructies, zoals de vliegtuigkaapfilm 'United 93' waarmee de Britse Hollywoodregisseur Paul Greengrass de gebeurtenissen nabootste aan boord van het vierde gekaapte vliegtuig dat neerstortte in Pennsylvania. Ook aan de Duitse terroristenfilm 'Der Baader Meinhof Komplex' werden weinig denkbeelden verbonden. Kleren en kapsels uit de roerige jaren zeventig werden wel met zorg nagemaakt.

Gemist wordt een film als 'Die dritte Generation' waarin Rainer Werner Fassbinder het terrorisme voorstelde als een uitvinding van het kapitalisme dat er op uit was meer veiligheid te verkopen. In het tumult van de jaren zeventig durfde Fassbinder met ideeën te spelen, te provoceren met satire. Hij linkte de Rote Armee Fraktion aan de Duitse na-oorlogse generatie die opgroeide in relatieve weelde, en nam de vrijheid om politiek-incorrect te zijn.

Ook in Rusland, waar de verhalen over terrorisme nota bene voor het oprapen liggen, waren maar weinig films over het onderwerp gemaakt, zo werd aan tafel in Sint-Petersburg vastgesteld. Natuurlijk heeft het te maken met censuur. Maar dat is slechts de helft van het verhaal. De vraag is hoeveel censuur er in het spel is, en hoeveel zelfcensuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden