'Cinderella' is groots en toch in alles menselijk gebleven

Ballet ¿¿¿¿

Cinderella Het Nationale Ballet HHHHH

Nee, er komt niet letterlijk een koets opgereden om Assepoester naar het bal te transporteren. Maar de verbeelding ervan is zo hemelbestormend dat de mond als vanzelf openvalt. 'Cinderella', de nieuwste monsterproductie van Het Nationale Ballet (HNB) sinds 'Notenkraker en Muizenkoning' uit 1996, staat bol van de tot in het detail uitgedachte theatrale verrassingen; zonde om te verklappen, veel te leuk om zelf te gaan ontdekken.

Nou vooruit, ééntje dan: de magische boom die boven moeders graf uit Assepoesters tranen groeit, wordt met projecties in allerlei filmische lagen tot leven gewekt, tot het moment waarop de liefde tussen Assepoester en de prins aan de voet ervan wordt bezegeld.

De magische boom is exemplarisch voor de cinematografische benadering van deze 'Cinderella', een coproductie met San Francisco Ballet. Choreograaf Christopher Wheeldon en scenograaf Julian Crouch baseerden zich voornamelijk op het sprookje dat de gebroeders Grimm over Assepoester schreven, en minder op het bekendere van Perrault. Met tal van magische 'natuur'-elementen tonen zij hun trouw aan de Duitse versie, zoals in de schitterend vormgegeven bos- en vogelwezens die Assepoester bijstaan op haar pad. Alleen al door de aankleding - de Victoriaanse maskers zijn kunstwerken op zich - is dit de ideale familievoorstelling.

Een magisch sprookje, en toch een 'Cinderella' van vlees en bloed, want veel aandacht gaat uit naar de ontwikkeling van de personages. Anna Tsygankova is een moderne Assepoester: geen serviel dienstertje, maar een zelfbewuste jongedame, ongelukkigerwijs verzeild geraakt in een situatie waar ze niet voor heeft gekozen. Als levenslustige prins wordt Matthew Goulding al veel te vroeg geconfronteerd met zijn toekomstige verantwoordelijkheden. Als twee zoekende jonge zielen past het schoentje en vinden ze elkaar, omdat dat nou eenmaal des mensens is.

De bijpersonages zijn wat eendimensionaler, zoals we ook in HNB's vorige 'Cinderella'-versie van Frederick Ashton gewend waren, en zorgen voor de komische noot. Geestig én ontroerend is het passen van het muiltje, verbeeldt in een stoelendans van huwelijkskandidaten, waarbij íedereen een poging waagt - vrouw, man, vogelwezen.

Een 'maar' is het ontbreken van een echte dansuitsmijter tussen Assepoester en de prins, die voor een balletsprookje wel heel erg weinig om handen krijgt. Hun slotbalts is flink bepoedersuikerd en bevat geen opmerkelijk choreografisch vuurwerk, ondanks Tsygankova's en Gouldings pittige overgave. Aan de andere kant is Wheeldons balleteske bescheidenheid ergens ook wel prettig; zijn 'Cinderella' is alleszins groots en toch in alles menselijk gebleven.

Sander Hiskemuller

Theater ¿¿

Everybody Happy!? Matzer Theaterproducties HHHHH

Als een losgeslagen stuiterbal stuitert Laura door Edwins spartaans ingerichte appartement. De kalme en bedachtzame Edwin (Peter De Graef) geeft inspiratielezingen geënt op het boeddhisme en de schijnbaar oppervlakkige flapuit Laura (Lottie Hellingman) raakt door zijn lezingen zo verliefd op Edwin dat ze hem thuis opzoekt en hem inpakt met haar impulsieve gestuiter. Een relatie is geboren.

'Everybody Happy!?' van regisseur Madeleine Matzer begint veelbelovend met een pakkende lezing van Edwin over de stelling dat geluk eigenlijk niet bestaat. Dat je streven naar geluk maar het beste kunt loslaten als je niet ongelukkig wilt worden. Omdat De Graef de voorstelling zo los en meeslepend begint, belooft het een intelligente en geëngageerde theateravond te worden. Maar zodra Laura na die lezing Edwins appartement binnenvalt, laat Matzer dat inspirerende begin uit haar handen vallen. Want iedereen kan natuurlijk op zijn klompen aanvoelen dat Edwin door Laura in zijn dagelijks leven zijn lezingen niet waar zal kunnen maken. Zeker als Laura tegen Edwins anti-kapitalistische zin de zakelijke kant van zijn werk overneemt en het karige appartement volbouwt met koffiekopjes met Edwins hoofd erop.

Vanaf die eerste ontmoeting verzuipt 'Everybody Happy!?' in oppervlakkige clichés die haaks staan op het intelligente begin. Uiteraard krijgt Edwin het meisje, natuurlijk gaat ze vreemd, vanzelfsprekend is hij ooit misbruikt en is zij niet het kind van haar vader. En uiteraard gaat hij als boeddhist toch rationaliseren en vindt zij haar gevoelens. Dit alles wordt overgoten met een eindeloos gebabbel over al de resulterende inzichten en gevoelens.

Hoewel De Graef en Hellingman sympathieke acteurs zijn, is juist hun losse spel een deel van het probleem. Doordat hun personages hun gevoelens zo los en achteloos spuien en ook met zoveel woorden, worden die gevoelens en inzichten van steeds minder belang.

Zelfs als Matzer haar acteurs de fictieve toneelrealiteit tijdelijk laat doorbreken door ze te laten doen alsof ze het niet eens zijn met wat ze staan te spelen, juist omdat de gevoelens van de personages onspeelbaar zijn, is dat een cliché. En een zinloze ook nog eens, want voor de toeschouwer met zijn ogen heeft kunnen knipperen, is dat potentieel interessante moment alweer voorbij en moeten we nog een uur luisteren naar een babbelend stel dat, u raadt het al, het toch weer goed maakt.

Robbert van Heuven

Tournee t/m 22/2. www.matzer.org

Opera ¿¿

Die Zauberflöte De Vlaamse Opera HHHHH

Na de sprankelende 'Zauberflöte' bij De Nederlandse Opera was de naargeestige enscenering bij de Vlaamse buren amper een week later wel even een straffe klap in het gezicht. In Antwerpen verving regisseur David Hermann Papageno's toverklokjes door een kogelgordel en Tamino's toverfluit door een revolver. Tijdens het 'verlichte' jubelkoor aan het eind legde 'blaaskaak' Sarastro het loodje toen Tamino en Pamina hem met deze 'Zauberrevolver' neerknalden.

Het moet gezegd dat het goed voelt dat de discriminerende, vrouwonvriendelijke en irritant-neuzelende Sarastro eindelijk eens een keer flink op zijn lazer krijgt, maar de weg die Hermann er naartoe aflegt, is onnodig cynisch en hard. En erger: onlogisch. Er werd tijdens deze 'Zauberflöte' geen moment gelachen; een unicum. Er kon zelfs geen grinnikje af in de jolige 'Pa-pa-pa-pa'-scène tussen Papageno en Papagena, die zich hier afspeelde in een claustrofobische hut waar de dode man, die bij Russische roulette pech had gehad, nog aan tafel zat.

Want ja, waarde Mozart-liefhebbers, de water- en vuurproef die Tamino en Pamina hier moeten ondergaan, is niets minder dan dat: een spelletje Russische roulette. Met de twee bewakers zetten ze om beurten de revolver tegen hun slapen, wat hoegenaamd niet spannend is omdat je weet dat geen van beiden voortijdig de opera kan verlaten. Had Hermann echt ballen gehad, dan had hij één van hen wel een kogel door de kop gejaagd en ook de partituur ná die scène onder handen genomen.

Eigenlijk was het dus een beetje laf om Sarastro neer te schieten, helemaal aan het eind, als hij toch niets meer te zingen heeft. En waarom zag de hogepriester eruit als een graanboer uit Oklahoma, dode dieren opzettend of tevreden schommelend op zijn veranda? Waarom hield Sarastro zijn lange onderbroek aan (over laf gesproken) toen hij in een warm bad stapte en Pamina hem daar door die onderbroek heen (lastig) een happy end bezorgde? En waarom was de Königin der Nacht (Olga Pudova zong haar met kloeke stem) een soort watergeest, opduikend vanachter een douchegordijn?

Er viel van deze productie - vocaal in orde - weinig chocola te maken, laat staan een Mozart-Kugel. Goed idee wel om van Papageno (lof voor Josef Wagner) een kruising tussen Mowgli en Tarzan te maken. Maar waarom schreeuwde hij de hele avond zo agressief? In alle opzichten botste Hermanns rare regie op de noten van Mozart, die in de bak met vuur werden verdedigd door de jonge Tsjech Tomás Netopil. Maar er was geen redden aan.

Peter van der Lint

Nog te zien in Antwerpen en Gent t/m 20/1. www.vlaamseopera.be

Kleinkunst ¿¿¿¿

Breken Kommil Foo HHHHH

Hoe krijg je een volwassen vent in een luciferdoosje? Dat is de eerste vraag in 'Breken', het nieuwe programma van het Vlaamse duo Kommil Foo. In hun beeldrijke voorstellingen draait het altijd om de (moeilijke) liefde. En om hoe een mens omgaat met tegenslagen. Hun fijnzinnige humor heeft daarom steevast een randje tragiek. Ook nu weer. 'Breken' lijkt daarin eigenlijk een beetje op 'Rode wijn', het lied van Bram Vermeulen. Dat gaat over een man die viert dat hij gescheiden is, maar je voelt aan alles dat het niet goed met hem gaat. Een fascinerend spel met de waarheid.

De voorstelling van Raf en Mich Walschaerts gaat over mannen en hoe ze breken. De conclusie moet zijn dat mannen eerst lang, heel lang doen of er niks aan de hand is. Dan is daar het moment van breken, maar dat vergeten we liever snel. En daarna is het: doorgaan, zo goed en zo kwaad als dat gaat.

Of het nu gaat over een man die zich moet beheersen om niet in het dagboek van zijn vrouw te lezen of over een man die vreemdgaat en twijfelt of hij het moet opbiechten. In beide gevallen ontspoort het door een zeer levendige fantasie en wordt het een totaal absurde situatie, waarin het één waar kan zijn, maar net zo goed het ander. De visuele vondsten in 'Breken' zijn oogstrelend mooi. Een windmachine en een gordijn, meer is het niet, maar het levert bijzondere beelden op.

En tussendoor worden de meest prachtige liedjes gestrooid, bijvoorbeeld 'Potvis', over een man die zijn ex tegenkomt en bedenkt dat hij 'nog elke veel te lange dag' kapot gaat zonder haar. Maar dat zegt hij natuurlijk niet. Of die man die beneden alleen op de bank zit terwijl zijn lief al boven in bed ligt. Zijn onmacht om te zeggen dat hij van haar houdt snijdt door je ziel.

'Breken' knaagt aan je gemoed, het is moeilijk om onberoerd de zaal te verlaten. Door de mooie mix van verhalen, liedjes en visueel spektakel word je op alle fronten bediend en is er ook nog wat om thuis over na te denken. En het luciferdoosje? Daar kan dus echt een man in!

Rinske Wels

Tournee t/m 16 juni 2013. Info: www.kommilfoo.be

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden