Cijferlijst voor de dokters

Wel of niet opereren bij dezelfde aandoening, iedere arts maakt zijn eigen keuzes. Patiënten hebben nog weinig houvast aan de cijfers.

Dokters maken er een potje van. Dat zou je concluderen uit de cijfers die zorgverzekeraars gisteren publiceerden. Ze tellen daarin het aantal operaties dat ze moesten vergoeden per ziekenhuis en per regio. Voor relatief simpele ingrepen, zoals aan staar en bij de liesbreuk. Wat blijkt: in de ene gemeente wordt veel meer gesneden dan in een andere hoek van het land (zie kader). Sommige ziekenhuizen doen deze ingrepen ook nog eens beduidend vaker dan hun collega's in dezelfde stad of regio.

Eerder dit jaar kwamen deze zogeheten 'praktijkvariatie-cijfers' naar buiten over de ingreep na de rughernia. Ook die operatie wordt op de ene plek veel vaker uitgevoerd dan elders. Dat geeft het beeld van snijgrage artsen tot wie moderne inzichten als 'een operatie heeft ook nadelen' nog niet zijn doorgedrongen. Of andersom: misschien lopen op veel plekken wel veel ouderen rond die onterecht nog steeds last hebben van staar. De zorgverzekeraars zelf branden hun vingers niet aan die schrikbeelden, die zeggen er nadrukkelijk bij dat zij alleen de feiten presenteren, anderen mogen naar een verklaring zoeken.

Als het aan de Orde van Medisch Specialisten - die de artsen vertegenwoordigt - had gelegen, waren deze cijfers niet gepubliceerd. "De patiënt heeft er helemaal niets aan", zegt bestuurslid Marcel Daniëls, cardioloog in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. "Want de cijfers zeggen weinig over hoe het er in het ziekenhuis aan toe gaat. Cijfers krijgen pas zin als je er een duiding aan geeft. Waarom doet het ene ziekenhuis een ingreep veel vaker dan de ander? Komt het doordat er bepaalde patiëntengroepen komen, of zijn er andere redenen? Iemand met een kantoorbaan zal minder snel aandringen op een ingreep bij rughernia, en waarschijnlijk juist sneller op een operatie tegen staar."

Collega-cardiologen van Daniëls in sommige regio's krijgen veel minder snel een patiënt te zien. "Ik ken collega's uit Sneek die zeggen 'als mensen bij ons op de poli komen weten we bijna zeker dat ze iets hebben' terwijl elders patiënten vooral komen voor geruststelling. Wie dan concludeert dat Friese artsen terughoudend zijn met ingrepen, zit ernaast. Het is trouwens maar de vraag wat het beste is voor de patiënt, een ingreep of een conservatief beleid. Dat is per patiënt echt verschillend, en in het gesprek tussen arts en patiënt kan hieruit telkens een andere uitkomst naar voren komen."

In de cijfers is wel rekening gehouden met een aantal zaken - zoals de verschillen tussen ziekenhuizen in gemiddelde leeftijd van hun patiënten - maar de werkelijkheid wordt daarmee nog steeds geweld aangedaan, stelt Daniëls. "Dat zien wij elke dag: de ene patiënt is beduidend vitaler dan de ander. Dat kun je niet zomaar in cijfers uitdrukken."

Zorginkoop
De specialisten hebben nog een ander bezwaar: de verzekeraars registreren alleen hun zorginkoop - dat zijn de kopjes waaronder bepaalde operaties worden uitgevoerd. "Een ingreep zoals het knippen van de amandelen heeft geen eigen titel - de kans is groot dat het ene ziekenhuis die onder een andere titel plaatst dan het andere. De cijfers zijn vervuild."

Is er dan helemaal niets met deze cijfers te doen? "Gegevens die wel iets zeggen over de kwaliteit van zorg, krijg je in dialoog met artsen. Dat gesprek heeft nauwelijks plaatsgevonden", zegt Daniëls. Hij heeft sterk de indruk dat deze cijfers 'over de schutting zijn gegooid' om maar te voldoen aan de roep om transparantie in de zorg. "Je moet dit wel zorgvuldig uitvoeren. Eén algemeen rapportcijfer per dokter, dat is niet realistisch. De ene arts is heel goed in de spreekkamer, die zorgt ervoor dat de patiënt de behandeling krijgt die bij hem past. Dat is een grote uitdaging in ons dagelijks werk. Een ander is daar minder goed in, maar die is technisch weer beter. Ons werk is teamwerk geworden, de solist die alleen naar eigen inzicht handelt heeft nauwelijks kans meer."

Ook een cijfer per ziekenhuis ziet Daniëls niet zitten. Wat zegt een 'ruim voldoende' als de chirurgie top is en de verloskunde onder de maat? "Wij denken dat je toe moet naar een palet van cijfers, waar patiënten uit kunnen halen wat ze belangrijk vinden. Enigszins vergelijkbaar met de testscores van de Consumentebond. Die zet wasmachines onder elkaar en wie dan een groot belang hecht aan een frontlader, kijkt meteen naar dat aspect."

Cijfers over praktijkvariatie zouden in zo'n palet gecombineerd moeten worden met andere gegevens. Zoals de vraag aan patiënten: 'hoe gaat het met u een tijdje na de ingreep? Heeft u nog klachten, kunt u al weer werken?' Daniëls: "En daarbij dan ook cijfers over het medisch-technisch handelen. Neem in mijn eigen vakgebied bijvoorbeeld het hartinfarct: als cardioloog kijk je dan vooral naar de tijd die nodig is om het bloedvat open te maken."

Het wordt dan allemaal wel gecompliceerder - heeft Daniëls misschien toch iets te verbergen? "Ja, dat wordt snel gezegd als je zegt dat je de cijfers niet de goede vindt. Maar ik wil ook de goede cijfers boven tafel krijgen. Allereerst voor de patiënten, zodat die echte keuzevrijheid krijgen. Daarnaast ook voor artsen, zodat we weten wat we kunnen verbeteren. Harde cijfers zeggen iets over hoe wij het doen als dokter."

Buitenstaanders zeggen vaak tegen de cardioloog 'jullie dokters weten toch precies wie de beste is?' Daniëls: "Dat is een fabeltje. Ik weet van mijn collega-cardiologen hier in het ziekenhuis nog wel welke patiënt het beste bij hen past. Maar van de andere disciplines weet ik dat niet. En van de cardiologen in andere ziekenhuizen heb ik ook geen compleet beeld. Het zou enorm helpen als we dat ook van elkaar krijgen. Wij zijn ook voor transparantie. Maar dan wel met een goede duiding."

Operaties per regio
Koepel Zorgverzekeraars Nederland gaf gisteren de cijfers vrij over zeven veel voorkomende aandoeningen. De verschillen in het aantal operaties kunnen per regio flink uiteenlopen. Waar bijvoorbeeld in Almere en op Walcheren van de 100.000 inwoners er jaarlijks rond de 300 worden geopereerd aan het carpaal-tunnelsyndroom, zijn dat er in een stad als Amsterdam rond de 100. Kregen in 2011 van de 100.000 burgers in steden als Alkmaar en Emmen 1300 mensen een ingreep tegen staar, op bijvoorbeeld Texel was dat iets meer dan de helft daarvan: 750. Operaties voor een liesbreuk: rond de 250 in Limburg-Noord en niet veel meer dan de helft daarvan in een groot deel van Overijssel. Daarnaast ging het over de nieuwe heup en - knie, over een ingreep bij de rughernia en over het verwijderen van de galblaas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden