Cicero huilt dikke tranen

Robert Harris ('De Officier') duikt in de laatste jaren van de Romeinse redenaar

Om bij de ontknoping van deze spannende historische roman te beginnen: het loopt niet goed af met hoofdpersoon Marcus Tullius Cicero. De beroemde redenaar, filosoof en Romeins staatsman wordt in 43 voor Christus door een centurion onthoofd. Hij is dan 63 jaar oud.

Zijn kop belandt samen met zijn afgehakte handen op een podium in het centrum van Rome, vastgepind als een trofee. De overblijfselen blijven daar jaren hangen, tot alles weggerot is. De machthebbers maakten graag glashelder hoe ze omgaan met wie hun niet aanstond.

Hoe ver staat die klassieke tijd van de onze? Het is een vraag die zich vaker aandient in dit fictieve verhaal van de Britse auteur Robert Harris over het leven van Cicero. Ver, denk je eerst, maar is dat wel zo? Tot voor kort zag je weinig van onthoofdingen (al voerde en voert Saudi-Arabië er veel uit), maar sinds IS er video's van de wereld in stuurt, is die praktijk in elk geval weer actueel.

Historicus Harris schreef al eerder thriller-achtig over episoden uit de geschiedenis. Met als hoogtepunt 'De Officier', een reconstructie van de Dreyfus-affaire, door Vrij Nederland zelfs uitgeroepen tot beste spannende boek van 2014. In 'Dictator' vertelt Harris het verhaal van de laatste vijftien levensjaren van Cicero. Het is daarmee het slotstuk van een trilogie. De (apart leesbare) delen 'Imperium' (2006) en 'Lustrum' (2009) behandelen eerdere fases uit het leven van de redenaar.

Historicus Harris verdiepte zich vele jaren in alle werken die er van en over Cicero bewaard zijn gebleven. Hij weet deze eeuw voor het begin van de christelijke jaartelling dan ook prachtig en geloofwaardig tot leven te wekken.

De Britse auteur kruipt in de huid van de slaaf Tiro, een vriend en vertrouweling van Cicero. Deze Tiro, de ik-figuur, laat hij vervolgens Cicero beschrijven. Diens ongelukkige huwelijk met Terentia, het verdriet om de dood van zijn geestverwante en dochter Tullia, zijn afkeer van mensen die graag sporten en gezond leven: de lezer leert Cicero niet alleen als groots staatsman kennen. Tiro heeft trouwens bestaan en schreef ook echt een biografie over zijn meester. Dat werk verdween helaas met de ineenstorting van het Romeinse Rijk.

Cicero is 49 jaar oud bij het begin van dit derde deel en hij is op de vlucht voor zijn oude vijand Clodius, die door Caesar tot tribuun is gemaakt. Clodius heeft een nieuwe wet aangenomen waarin eenieder die Cicero onderdak verleend ter dood veroordeeld wordt.

Cicero, geboren in 106 voor Christus en van betrekkelijke eenvoudige afkomst, is inmiddels een beroemd senator en advocaat. Maar hij heeft met samenzweringen te maken die telkens tot doel hebben de Republiek, die hij als staatsvorm met vuur verdedigt, omver te werpen. De senator vlucht naar het verre Macedonië. In ballingschap eet de ongelukkige Cicero niets meer en zijn gehuil is geregeld door het hele huis te horen, zo schrijft biograaf Tiro. Hij is diep gezonken, vijf jaar eerder was hij nog onbetwist heerser van Rome.

Zijn kansen keren als hij een pact sluit met Caesar. De woeste bevelhebber wil allerlei provincies onder zijn gezag krijgen en schuwt daarbij etnische zuiveringen niet. Daar zijn ze weer, denkt de lezer, die zonden uit een ver verleden, die nog altijd opgang maken.

Cicero overwint zijn natuurlijke afkeer van wapengekletter en kiest toch voor toenadering tot deze bruut. Tiro verdedigt zijn meester. "Hoe makkelijk is het voor hen die zich nooit met de politiek bemoeien om te sneren op de compromissen die daarbij gesloten worden." Tenslotte had vasthouden aan eerbare principes hem slechts 'armoede, ballingschap en smart' gebracht. De balling keert terug naar Rome. Nieuwe botsingen met Caesar blijven niet uit. Een krappe twee jaar voor Cicero's eigen kop over straat rolt, komt Caesar aan zijn beroemde, en net zo wrede, einde. De beschrijving van die moordpartij is ronduit weergaloos.

'Dictator' beschrijft een periode die, zegt Harris zelf, misschien wel de meest verwarrende in de geschiedenis is geweest.

Nog één lekker voorbeeld van een wijsheid van Tiro, die het politieke bedrijf relativeert. "De goede tijden beklijven niet, maar de slechte evenmin. Er is een voortdurende cyclus van groei en verval, als in de Natuur, en geen staatsman, hoe listig ook, is daar immuun voor."

Robert Harris: Dictator Vert. Arjaan en Thijs van Nimwegen. Cargo; 381 blz. euro 24,90

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden