CIA hoeft drone-aanvallen voortaan niet meer te rapporteren

Graffitti in Jemen bekritiseert Amerikaanse drone-aanvallenBeeld EPA

Veiligheidsdiensten in de VS krijgen van president Trump steeds meer vrijheid om drone-aanvallen uit te voeren.

Het is een verleidelijke manier van oorlog voeren – althans, voor degene die achter het computerscherm zit. Het risico op slachtoffers in eigen gelederen is bij het gebruik van drones bijna nihil.

Hoeksteen

Onder president Obama groeiden drone-aanvallen uit tot de hoeksteen van de Amerikaanse campagne tegen het internationale terrorisme. Ook in gebieden waar officieel geen oorlog woedde, zoals in delen van Pakistan, werden ze massaal ingezet om verdachten uit te schakelen. Maar onder Obama groeide ook de kritiek op het gebruik van die drones. Want vanachter dat computerscherm maakt iemand nog weleens een beoordelingsfout, en daarmee is er een potentiële kans op veel burgerslachtoffers.

Sinds president Trump aan het bewind is staan de drone-aanvallen niet meer zo in de aandacht – en als het aan hem ligt, blijft dat zo. Deze week schafte hij een regel uit 2016 af, die veiligheidsdiensten verplicht om jaarlijks te rapporteren hoeveel luchtaanvallen er zijn uitgevoerd en hoeveel doden daarbij bij benadering zijn gevallen. Volgens Trump is het een gevalletje ‘snoeien in de bureaucratie’. De financieringswet van het ministerie van defensie verplicht immers al tot een jaarlijkse rapportage over het aantal burgerdoden.

Amerikaanse luchtaanvallen in Jemen, Somalië en Pakistan.Beeld Trouw, Brechtje Rood

Maar dat is een redenering waar veel defensie-experts gelijk gehakt van maakten. Want drone-aanvallen worden niet alleen door het ministerie van defensie uitgevoerd, maar ook door de CIA, en die is vanaf nu wel degelijk gevrijwaard van de rapportageplicht. Bovendien heeft juist de CIA onder Trump een steeds prominentere rol gekregen bij de inzet van drones. In de laatste jaren van Obama was de rolverdeling ontstaan dat de CIA de verdachten opspoorde en dat het leger uiteindelijk de aanval voor zijn rekening nam. In 2017 gaf Trump de CIA bevoegdheden terug om zelf doelwitten uit te schakelen. In 2018 opende de veiligheidsdienst zelfs een geheel nieuwe drone-basis in Niger.

Slag om de arm

Hoeveel aanvallen er precies zijn uitgevoerd, is moeilijk te zeggen. Vorig jaar negeerde de regering-Trump de toen nog bestaande verplichting om de cijfers openbaar te maken. En de rapporten die onder Obama in de openbaarheid kwamen, werden ook met de nodige scepsis begroet. Zo zou er in heel 2016 slechts één burgerslachtoffer zijn gevallen.

Dat zijn andere cijfers dan die van mensenrechtenactivisten en onderzoeksjournalisten, die zich toeleggen op het verzamelen van data over drones. Organisaties als The Long War, Airwars en The Bureau of Investiga­tive Journalism baseren zich op een mix van lokale berichtgeving, officiële cijfers en eigen onderzoek. Zo zouden er volgens dat laatste bureau de afgelopen jaren alleen al in Pakistan 1000 burgerslachtoffers gevallen zijn. 

Maar zulke organisaties houden ook een slag om de arm: het is vaak onmogelijk om achteraf vast te stellen of iemand die gedood werd bij een drone-aanval een strijder was of een burger. De langdurige trends zijn overigens wel duidelijk: in Pakistan is het de afgelopen jaren rustiger, maar in Somalië en Jemen worden onder Trump de aanvallen flink opgevoerd.

De indruk zou kunnen ontstaan dat er met het besluit van Trump niet erg veel verandert: zoveel wijzer werden we immers ook weer niet van de cijfers. Maar volgens Airwars is dat een cynische conclusie: “Blokkades tegen transparantie en aansprakelijkheid voor schade zijn altijd een slechte keuze – en het slechtst af zijn de burgers die klem zitten in gewelddadige conflicten.”

Lees ook: 

Obama’s drone-oorlog op zijn retour

De aanvallen op terroristen in landen waarmee de Verenigde Staten officieel niet in oorlog zijn, zoals Pakistan, Jemen en Somalië, vormen een controversiële erfenis van president Obama.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden