Deja Vu

Churchill was zichzelf niet aan de vooravond van D-Day

Beeld © CardiffUniversity/BNPS

Churchill was zichzelf niet aan de vooravond van D-Day, vandaag precies 75 jaar geleden. “Winston is erg opgewonden en zeer nerveus”, constateerde zijn partijgenoot Leo Amery. “Maar dat is niet verwonderlijk. Dit is het meest angstige moment van de hele oorlog.” 

De Britse premier was niet de enige die in flink in de zenuwen zat. Hij was wel een speciaal geval. Los van het besef hoeveel afhing van het welslagen van de landingsoperatie droeg hij al bijna drie decennia het trauma met zich mee van een mislukte invasie tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Winston Churchill was destijds minister van marine en een van de fanatiekste pleitbezorgers van het openen van een nieuw front. Het leek ook zo’n goed idee. Na een verrassende landing op het schiereiland Gallipoli zou via de Dardanellen snel kunnen worden opgerukt naar het iets noordelijker gelegen Constantinopel. Met de inname van de hoofdstad van het Osmaanse Rijk zou deze bondgenoot van Duitsland en Oostenrijk-Hongarije op de knieën worden gedwongen en een zeeroute naar bondgenoot Rusland open komen te liggen.

“God zegene mama en papa. God zegene de Dardanellen en dat ik maar een goede jongen mag zijn. Amen”, bad Churchills zoon Randolph voor het slapengaan, valt te lezen in de onlangs verschenen biografie van zijn vader, geschreven door Andrew Roberts.

Onderschat

Dat gebed mocht niet baten. Er ging vanaf voorjaar 1915 te veel fout. De voorbereidingen waren haastig en onvolledig. Mensen en materieel waren matig berekend op de klus die ze moesten klaren. Aanvoer- en communicatielijnen haperden. Leger en marine werkten langs elkaar heen en soms zelfs tegen elkaar. Bovendien was de Turkse tegenstander schromelijk onderschat. De Britten en Winston Churchill misschien nog wel meer waanden zich superieur, ook als ras.

Churchills kop rolde al tijdens de Dardanellen-campagne. Later, eind 1915, begin 1916 werd de hele operatie stopgezet en werden de Britse troepen geëvacueerd. Daarvoor waren alleen al aan hun kant 130.000 doden gevallen.

Na zijn aftreden donderde Churchill in een zwart gat. Hij was zijn baan en reputatie kwijt. Na het overvolle bestaan van een oorlogsminister wachtte het ledige bestaan van een ambteloos burger. Weg was alle druk. Churchill vergeleek zichzelf later met een plotseling naar boven gehaalde diepzeevis, waarvan de kop elk moment kon barsten. Een tijdlang probeerde hij zijn dagen te vullen met schilderen, maar dat voldeed niet voor een vitale veertiger. Hij besloot als officier te gaan dienen aan het westelijke front in Frankrijk.

Oorloghitser

Churchill wist tegen het einde van de Eerste Wereldoorlog weer een politieke comeback te maken. Maar Gallipoli bleef een gevoelig punt. Politieke tegenstanders werden niet moe om hem, als het hen uitkwam, aan het debacle van 1915 te herinneren. Zijn latere pleidooien voor een sterk Brits leger en een krachtige houding ten opzichte van nazi-Duitsland bevestigden voor velen het beeld van een grillige, onbezonnen politicus die het land zomaar in gevaarlijke militaire avonturen stortte. Zelfs toen het er in het voorjaar 1940 echt om spande, bestond grote twijfel of uitgerekend deze ‘oorlogshitser’ premier moest worden.

Hij werd het wel en was het nog ten tijde van D-Day. Bij die operatie werden de lessen van Gallipoli goed meegenomen. Halfslachtigheid en improvisatie dienden zoveel mogelijk te worden uitgebannen. Land-, zee- en luchtstrijdkrachten moesten dit keer wel eendrachtig samenwerken. Kundig inlichtingenwerk gaven al vooraf veel van de geheimen van terrein en tegenstander prijs. Verder kwam het aan op kwaliteit en kwantiteit van mensen en materieel.

Dit keer pakte het goed uit. Binnen elf maanden was Duitsland verslagen. Toch verloor de premier kort daarna de verkiezingen. Maar zelfs als bejaard politicus zou hij daarna nog eens een comeback maken.

Lees ook:

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden