interview

Christophe Guilluy: Er zijn nu twee soorten Fransen

Christophe Guilluy Beeld Hollandse Hoogte

De strijd tussen Macron en Le Pen is in feite een gevecht tussen de succesvolle stedelijke bevolking en de achterblijvers in de Franse periferie. En de middenklasse krijgt zware klappen.

Hij zag het aankomen. Christophe Guilluy is een sociaal-geograaf die al tien jaar beschrijft hoe er een diepe kloof ontstond tussen twee soorten Fransen. De finale van vandaag bevestigt zijn theorie. "Le Pen tegen Macron, dat is zelfs een chemisch zuivere confrontatie", lacht hij.

"Macron", vervolgt Guilluy, "is de kandidaat van het Frankrijk waar het goed mee gaat. Zijn kiezers zijn hoog opgeleid, verdienen goed tot zeer goed en ze zijn erg voor een open samenleving. Le Pen is de kandidaat van de achterblijvers en de afhakers, van degenen die vragen om het herstel van grenzen."

De kaart van de uitslag van de eerste ronde van zondag 23 april toont wat Guilluy bedoelt. Macron scoorde vooral hoog in de vijftien grootste stedelijke agglomeraties, die in Frankrijk metropolen worden genoemd. In Parijs, Lyon, Bordeaux, Nantes, Straatsburg, Rennes en Rouen eindigde hij als eerste. Le Pen werd de grootste in plaatsten op afstand van deze dynamische centra.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld REUTERS

Globalisering

De breuk tussen 'twee Frankrijken' is volgens de sociaal-geograaf het resultaat van een proces dat ongeveer veertig jaar geleden begon en dat werd voortgestuwd door globalisering. Grote groepen werden verdreven van de arbeidsmarkt omdat hun werkgelegenheid naar lage lonenlanden verhuisde. De verliezers raakten bovendien - met behulp van de huizenmarkt, een 'genadeloze sorteermachine' - mijlenver verwijderd van de economische longen van het land.

Guilluy kan niet vaak genoeg zeggen hoe ingrijpend deze ontwikkelingen zijn. "Voor het eerst in de geschiedenis leven de volkse bevolkingslagen niet meer op de plaatsen waar het geld wordt verdiend."

Een economisch model met vrij verkeer van personen en goederen werkt, beaamt Guilluy. "Het is efficiënt en het levert welvaart op. Alleen: het produceert geen samenleving. De metropolen verdienen nu twee derde van het bruto nationaal product, maar de meeste Fransen wonen in de middelgrote steden, de kleine steden en het op platteland."

De periferie leeft niet in armoede. "Niemand hoeft de vuilnisbakken langs. Maar het drama is dat je heel erg veel mensen eigenlijk niet meer nodig hebt om de machine te laten draaien. Er is een grote vraag naar hoogopgeleiden en laag- of niet opgeleiden. In de metropolen, de etalages van de gelukkige globalisering, zie je dat immigranten voorzien in de tweede behoefte."

Volgens Guilluy zijn we in de hele Westerse wereld getuige van niets minder dan een revolutie: het einde van de middenklasse. "Steeds minder mensen kunnen zeggen: 'Ik heb een baan en mijn kinderen hebben het straks beter dan ik.' Dat overkwam eerst arbeiders, toen boeren, nu werknemers. Deze categorieën haken niet alleen economisch, maar ook cultureel af. Ze delen niets meer met de stedelijke elites die de toon zetten in de media."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld AFP

Solidair

Dat laatste blijkt voortdurend in het debat rond immigratie. De periferie loopt niet warm voor de multiculturele samenleving en de opvang van vluchtelingen. "Solidair zijn met 1000 euro per maand is nu eenmaal iets anders dan solidair zijn met 10.000 euro per maand" constateert Guilluy. "Met een hoog inkomen kan je onzichtbare grenzen trekken. Dat doe je bijvoorbeeld door in een loft te wonen in een etnisch gemengde wijk of je kinderen naar een witte school te sturen."

De politieke gevolgen van het verdwijnen van de middenklasse worden nu in volle omvang duidelijk. De toekomst van partijen die decennia de ruggengraat vormden van de Franse politiek - de Parti Socialiste (PS) en Les Républicains (LR) - is erg onzeker.

"De links-rechts tegenstelling is passé, alleen nog relevant voor gepensioneerden en ambtenaren", weet Guilluy. "De rest van de kiezers laat zich leiden door thema's als globalisering en immigratie. Le Pen en Macron hebben dat goed begrepen: zij zijn nadrukkelijk niet links en niet rechts. Alleen bedient Macron de bovenkant van de markt en Le Pen de onderkant."

Guilluy krijgt veel lof voor zijn werk, Sarkozy, Hollande en Macron vroegen hem om advies. Kritiek dat hij wel erg veel Fransen tot verliezers rekent, wijst hij van de hand. "Ik zeg dat 60 procent van de Fransen in de periferie woont, niet dat dit allemaal losers zijn. Maar de sociaal kwetsbaren zijn hier wel in de meerderheid. Omgekeerd vormen de winnaars de grote meerderheid in de metropolen."

Het laatste boek van Guilluy heet vrij vertaald 'De ondergang van de elite' (La crépuscule de la France d'en haut). Hij verwacht dat de dominante klassen de macht zullen verliezen als zij geen antwoord hebben op de problemen van de vergeten groep Fransen. "De winnaars zijn met te weinig. Als zij geen rekening houden met de verliezers, dan zal blijken dat deze verkiezing van Macron een Pyrrhus-overwinning was. Dan wint Le Pen over vijf jaar. Of een ander met hetzelfde programma."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden