'Christian Coalition' wil orthodox erfgoed nu veiligstellen via Congres

WASHINGTON - Het presidentschap is al verloren in de ogen van Amerika's Christian Coalition. Dat blijft in handen van Bill Clinton en de Democraten. Maar het Congres - de Senaat en het Huis van Afgevaardigden - moet nog te redden zijn voor de orthodoxie. En daarom heeft de Coalitie gisteren in zo'n 125 000 kerken over het hele land gidsjes laten verspreiden voor de verkiezingen van morgen.

BERT VAN PANHUIS

Het merendeel van de 45 miljoen gidsjes vonden de kerkgangers op hun zitplaats of in het vakje naast het kerkboek. De rest werd uitgedeeld aan de deur, ging in stapeltjes op de informatietafels of werd de binnenkant van de kerkbode geniet. De informatie, stelt de Christian Coalition, is 'onpartijdig' en deelt aan de hand van een aantal onderwerpen mee of de man of vrouw die in het district kandidaat is 'voor' of 'tegen' is. Per regio kunnen die onderwerpen verschillen, maar vrijwel overal gaat het om abortus, homoseksualiteit, schoolgebed, een grondwetsamendement over het begrotingstekort en belastingverlaging.

Sinds de Republikeinen in augustus Robert Dole aanwezen als de kandidaat die Clinton bij de presidentsverkiezingen van morgen zou moeten verslaan, is de Coalitie nauwelijks voor het voetlicht getreden. En dat terwijl ze een zeer professionele woordvoerder heeft in directeur Ralph Reed. Een man met het uiterlijk van een koorknaap en een goed gevoel voor het politiek verkoopbare. Reed lijkt in niets op de televisiedominees uit de jaren tachtig die met veel misbaar de ondergang van de Amerikaanse samenleving aankondigden.

Het probleem voor Reed is dat een groot deel van zijn achterban niet door één politieke en vooral morele deur kan met de Republikeinse voorman. Dat bleek het afgelopen voorjaar al in de voorverkiezingen. De 1,7 miljoen leden van de Coalitie hebben voor het overgrote deel wel een voorkeur voor de Republikeinse partij, maar daar houdt de samenhang op. Een klein gematigd deel kan zich in de ideeën van Dole vinden, maar het merendeel van de stemmen ging in de primaries toch naar meer orthodoxe mensen als senator Phil Gramm, de oud-diplomaat Alan Keyes of de populistische stokebrand Pat Buchanan.

Nadat hij als enige was overgebleven heeft Dole weinig gedaan om 'religieus rechts' aan zich te binden. Toen hij vlak voor en tijdens de conventie in San Diego niet onverkort een anti-abortusstandpunt wilde uitdragen had hij het voorgoed verbruid. Hij behoort als methodist tot de groep van gevestigde gematigde kerkgenootschappen van de Verenigde Staten. Dole houdt er zeker traditionele, in zekere zin conservatieve, denkbeelden op na over normen en waarden, maar schuwt die al te luid en duidelijk uit te dragen. Dat doen de aanhangers van de Christian Coalition wel. Ze moeten worden gezocht onder de leden van de machtige Southern Baptists, de pinkstergemeenten, de vrije evangelicale kerken en voor een klein deel onder conservatieve katholieken. Om het in omroeptaal uit te drukken: Dole is een NCRV'er, de Christian Coalition is Evangelische Omroep.

In een recent vraaggesprek met het dagblad USA Today, zegt Reed dat Dole veel meer kans had gehad Clinton te verslaan als hij het morele verval en het verlies van familiewaarden tot het centrale thema van zijn campagne had gemaakt. Op de tegenwerping dat de peilingen uitwijzen dat de kiezers zich veel meer zorgen maken over materiële kwesties zegt Reed: “In de peilingen die ik heb gezien staan morele en culturele zaken bovenaan. Het gaat om misdaad en drugs. Ik zeg niet dat Dole alleen op die punten zou kunnen winnen, maar het had de strijd wel spannender gemaakt.”

Om bij de verwachte nederlaag van Dole toch nog iets te redden van het orthodoxe erfgoed wordt alle aandacht nu gericht op een zo sterk mogelijke invloed in het Congres en de lagere besturen. Reed noemt met betrekking tot die laatste overheden twee voorbeelden: de voorstellen die overal in het land aan de kiezer worden voorgelegd om het gokken te verbieden, aan banden te leggen of te voorkomen en een voorstel in de staat Colorado om ouders meer zeggenschap te geven in het onderwijs dat hun kinderen krijgen.

Dat past helemaal in de 'salami-tactiek' die de Christian Coalition sinds het begin van de jaren negentig is gaan toepassen. Dus beetje bij beetje de macht veroveren. Zo is bijvoorbeeld in lokale besturen ineens een meerderheid voor religieus rechts ontstaan en kwamen ouderraden en schoolbesturen daardoor onder hun controle. Waar moet worden bij gezegd dat die besturen dan soms zulke extreme maatregelen gingen treffen dat de kiezers de rechtse invloed bij de volgende verkiezingen weer ongedaan maakten. Ook afdelingen van de Republikeinse partij zijn de afgelopen jaren zo in handen van de Christian Coalition geraakt, waaronder die van de staat Texas.

Reed wordt overigens niet moe om te benadrukken dat de Christian Coalition geen officiële Republikeinse organisatie is. Dat moet hij ook wel want anders zou hij de belastingvrijdom kwijtraken die religieuze groeperingen in de VS hebben, zolang ze tenminste de scheiding van kerk en staat eerbiedigen. Naar aanleiding van het optreden van de Coalitie, eerder dit jaar tijdens de voorverkiezingen, onderzoekt de federale verkiezingscommissie of de gidsjes die toen werden uitgedeeld verkapte stemadviezen voor de Republikeinen waren. Dat is ook de reden waarom sommige predikanten gisteren huiverig waren de gidsjes te laten verspreiden onder de kerkgangers. Ze hadden geen zin hun belastingstatus in gevaar te brengen.

Tegenover de Washington Post zei Ronald R. Minor, predikant en algemeen secretaris van de Church of God, een pinkstergroepering in Missouri: “Wij zouden het waarschijnlijk eens zijn met veel van wat de Christian Coalition probeert te verwezenlijken. Maar we willen geen partijstrijd in ons midden.”

Dominee Barry Lynn uit de Amerikaanse hoofdstad, die directeur is van de organisatie 'Verenigde Amerikanen voor de scheiding van kerk en staat' is faliekant tegen de gidsjes. Hij heeft ze bestudeerd en meent dat ze door de vraagstelling en de formulering een verkeerde voorstelling van meningen en opvattingen geven. Lynn: “Kerken moeten bakens van de waarheid zijn, geen schakels in een politieke machinerie. Als kerken hun integriteit willen behouden gooien ze die gidsjes in de prullenbak.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden