Christen Egypte leefde vredig naast 'heiden'

Het christendom heeft geleidelijk de Oudegyptische religie weggevaagd. Lang leefden ze vreedzaam naast elkaar.

Van onze redactie religie & filosofie

Keizer Justinianus sloopte tempels, waarna het christendom zich plots in Egypte vestigde.

Deze opvatting getuigt eerder van christelijk triomfalisme dan van historisch onderzoek, stelt classicus Jitse Dijkstra (1976) in zijn onderzoek waarop hij aanstaande donderdag in Groningen promoveert.

Dijkstra stuitte tijdens zijn studie klassieke talen op een papyrustekst 567 na Christus, waarin heiligdommen voorkwamen die hem deden denken aan de tempels op het eiland Philae. Dat kón niet, want die waren volgens de standaardwerken rond 536 vernield; daarna zou de christelijke religie haar intrede hebben gedaan.

Dijkstra analyseert 36 inscripties in het demotische hiërogliefenschrift en het Grieks. Daaruit blijkt dat de Oudegyptische cultus in de zesde eeuw al was verdwenen. Als de priesters, makers van de inscripties, de cultus langer in stand hadden gehouden, dan hadden we meer van ze gehoord, stelt Dijkstra. Dat geldt niet alleen voor Philae. Heel Egypte kerstende geleidelijk.

Een tijd lang leefden christenen en aanhangers van de Oudegyptische cultus vreedzaam naast elkaar op hetzelfde kleine eiland Philae, totdat uiteindelijk het christendom overbleef. Geen gewelddadige toestanden, maar geleidelijkheid; 'oude' religieuze rituelen hielden stand, toen de religie al was 'overwonnen'.

De theorie over de abrupte godsdienstwisseling dankt haar bestaan aan de zesde-eeuwse historicus Procopius, die bericht over de opdracht van keizer Justinianus tot het vernietigen van de tempels op Philae.

Dijkstra betoogt in 'Religious Encounters on the Southern Egyptian Frontier in Late Antiquity (AD 298-642)' dat die opdracht figuurlijk bedoeld was: de tempels staan er nog steeds, zij het op een ander eiland. De Unesco heeft ze in de jaren zeventig laten verhuizen in verband met de aanleg van de Aswan High Dam.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden