Choreografie van Ted Shawn is saai breipatronen-gedribbel

AMSTERDAM - Amerikaanse danshistorici houden van het aanleggen van stambomen en van heldenverering. Zo hebben zij Isadora Duncan en Ruth St Denis steevast de grootmoeders van de moderne dans genoemd en is Martha Graham de onbetwiste moeder. In dit almachtige matriarchaat wordt Ted Shawn in Amerika vaak als emancipator van de man in de danskunst opgevoerd, een opvatting die de laatste weken ook in Nederlandse kranten werd gehuldigd.

De in 1891 te Denver geboren danser-choreograaf-organisator heeft dit te danken aan het feit dat hij in 1931 acht atletische, danslustige studenten om zich heen verzamelde, met wie hij de wereld rondtrok. Shawn stelde ook zijn boerderij Jacob's Pillow in Massachusettes ter beschikking aan een jaarlijks festival voor moderne dans. In deze beeldvorming van Shawn als de grote pleitbezorger van de manlijke dans, blijven mensen als Balanchine en Nyinsky uit de klassieke danswereld en Gene Kelly of Fred Astaire uit de show-musicalwereld op pijnlijke wijze buiten beschouwing. Datzelfde geldt voor andere choreografen in de moderne dans, Lester Horton, Charles Weidman, Erick Hawkins, Merce Cunningham en zovele anderen.

Homo

In feite behelsde Shawns emancipatie van de manlijke danser vooral de emancipatie van de homoseksuele danser, al kwam hij daar zelf niet openlijk voor uit.

Dat bleek dit weekend ook in het Amsterdamse Muziektheater bij het programma 'Jacobs Pillow's Men Dancers met the Ted Shawn Legacy'. Naar aanleiding van Shawns honderdste geboortejaar stelden de beheerder van de Ted Shawn-archieven Norton Owen en Robby Barnett, artistiek leider van Pilobolus een programma over 'men dancing' samen.

Een korte, potsierlijke solo (1929) en een lange groepsdans (1935) van Shawn zelf, historische filmopnames van zijn acht atleten op het erf van zijn boerderij werden aangevuld met zes korte dansen van Amerikaanse choreografen.

De groepsdans 'Kinetic Molpai', de finale van de avond, is historisch gezien zeker interessant, maar ook het onbarmhartige bewijs dat Shawn beslist geen groot choreograaf was: een saai, ritmisch breipatronen-gedribbel voor acht mannen rond een ijdele Narcissus, die het verschil tussen Spartanen, cowboys en Indianen overbrugt door hen een wijduitlopende broek zonder gulp te laten dragen. Shawn presenteerde zijn dansers als toonbeelden van heteroseksuele kerels, die graag in de frisse buitenlucht hun atletische arbeid verrichten, hun gespierde torso's als hapklare brokken tonen en elkaar hooguit een kameraadschappelijk klopje op de schouder geven. De homo-erotiek blijft impliciet.

Daarnaast werd terecht gekozen voor een fragment uit Jose Limons 'The Unsung' (1970). Nog altijd is dit een van de fraaiste voorbeelden van de grote invloed die de Mexicaanse en Indiaanse dans op de Amerikaanse danscultuur heeft gehad. Ook 'Ocellus' uit 1972, waarmee het baanbrekende Pilobolus Dance Theatre acrobatie en atletiek tot elastische plastiek liet samensmelten, behoort zeker in dit historisch overzicht van Amerikaanse manlijke dans thuis.

Recentere choreografieen bestrijden niet meer de aloude taboes op 'men dancing', maar stellen openlijk het zo sterk in Amerika gecultiveerde taboe op homo-erotiek aan de orde. In 'The Garden alone' van Demetrius A. Klein wordt de aanvaarding van homoseksualiteit als een back to the fifties-probleem voorgesteld; Garth Fagan maakt er juist een idyllische pastorale van. In beide gevallen levert dat geen imponerende danskunst.

Met zijn 'Brides of Frankenstein' schiet Rick Darnell weer door naar een andere uiterste: zijn persiflage van het 'Zwanenmeer' door heren met blote kont onder de gerafelde tutu en afzakkende onderjurk heeft een humorgehalte waar ik niet bij kan.

De enige korte bijdrage die echt de moeite waard was, kwam van Stephen Petronio. Zijn 'Surrender II' op muziek van David Linton is een prachtig worstel-duet, ook een kernachtig statement te midden van het leed en de lol. Voor een hele avond is dat erg weinig. De Amerikaanse moderne dans heeft markantere, node gemiste voorbeelden van 'men dancing' te bieden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden