Scène uit ‘Radical Impact’ van choreograaf Marc Brew, de balletvoorstelling die te zien is tijdens het Holland Dance Festival.

AXIS Dance Company

Choreograaf Marc Brew zet dansers met en zonder handicap samen op het podium: ‘Wij zijn niet zielig’

Scène uit ‘Radical Impact’ van choreograaf Marc Brew, de balletvoorstelling die te zien is tijdens het Holland Dance Festival.Beeld David De Silva

Danser en choreograaf Marc Brew kreeg op zijn twintigste een auto-ongeluk, waardoor hij nu in een rolstoel zit. Met zijn Amerikaanse AXIS Dance Company, die bestaat uit dansers met en zonder handicap, verrijkt hij de danskunst. ‘We zijn fierce en dat zal de wereld weten ook.’

Zoef! Een danser accelereert zo hard in snelheid dat hij in de vaart van zijn rolstoel een collega-danser meetilt. Deze zet zich op zijn beurt af tegen de rugleuning om in één rechte horizontale lijn met zijn danspartner te komen. Even later zijn de rollen omgedraaid: de niet beperkte danser laat de danser in de rolstoel met een duizelingwekkende zwieperd om zijn as tollen.

In het dansstuk ‘Radical Impact’ van de Australische choreograaf Marc Brew spat de dynamiek van het podium in de wisselwerking tussen dansers met en zonder handicap. Het is het handelsmerk van de Amerikaanse AXIS Dance Company, te zien in Holland Dance Festival, het tweejaarlijkse dansfestival dat deze week begint.

De groep noemt zich een ‘geïntegreerd’ dansgezelschap. Dit betekent dat dansers met een handicap (sommigen in rolstoel, anderen missen bijvoorbeeld een arm) samen met dansers zonder fysieke beperking de bühne delen. AXIS toert de wereld over, werkt met bekende gastchoreografen en deed mee aan de Amerikaanse wedstrijdshow ‘So You Think You Can Dance’.

Geen zielig groepje

“We hebben bewezen dat we geen zielig groepje zijn van mensen met een handicap die, ach gossie, ook zo nodig willen dansen”, zegt Marc Brew aan de telefoon vanuit thuisbasis Oakland, Californië. “We maken dans die niet mogelijk zou zijn zónder de capaciteiten van dansers met een beperking.

“Fysieke beperkingen boezemen mensen vaak angst in, omdat ze niet weten wat ze ermee aan moeten. Het wordt beschouwd als een onbekend terrein. Als ik zeg dat ik danser en choreograaf ben, kijkt men eerst naar mijn rolstoel en dan zíe ik ze denken: ja hoor, laat ’m maar in die waan. AXIS rekt de grenzen op van wat men vaak denkt wat dans moet zijn. Daarom werken choreografen graag met ons: het dwingt hen om met andere ogen naar de kunstvorm te kijken.”

Dat dansen en een fysieke beperking zich niet met elkaar laten rijmen, is volgens hem een hardnekkig vooroordeel. Aanvankelijk dacht Brew zelf trouwens net zo. Hij werkte als balletdanser bij Australian Ballet en het Zuid-Afrikaanse State Theatre Ballet, toen hij op zijn twintigste betrokken raakte bij een verkeersongeluk. Een dronken bestuurder reed op de verkeerde weghelft met hoge snelheid op zijn auto in, waarin hij met drie vrienden op weg was naar een ontspannend weekenduitje.

Ergste nachtmerrie

“Zij overleefden de klap niet en ik werd met ernstig rugletsel naar het ziekenhuis gebracht. Toen ik een week later bijkwam, zei een arts dat ik vanaf mijn borst verlamd was. Door mijn balletachtergrond was ik gewend om mijn lichaam intensief te trainen. Ik dacht daardoor dat ik dit varkentje ook wel zou kunnen wassen. Tijdens mijn revalidatie kreeg ik inderdaad stukje bij beetje mijn mobiliteit terug. Ik kon mijn vingers en armen bewegen, maar de kracht bleef weg uit mijn benen. De ergste nachtmerrie van iedere danser was voor mij uitgekomen.”

Brew ondervond dat je je met een beperking continu moet aanpassen aan anderen, je voortdurend moet reageren op hoe mensen jou zien. “De meeste mensen zien je stoel en gaan er dan van uit dat je heel veel dingen niet kunt. Ik groeide op in een dorp met negenhonderd inwoners op het platteland van Australië, ik ben homoseksueel én ik wilde danser worden. Ik ben het wel gewend om tegen vooroordelen op te boksen.

Inclusiedans

Nederland loopt in vergelijking met de ons omringende landen achter op het gebied van inclusiedans: dans die geen onderscheid maakt tussen mensen met of zonder lichamelijke of verstandelijke beperking. Onder de noemer DanceAble brengt Holland Dance Festival workshops, lessen en projecten om drempels te verlagen en vooroordelen weg te nemen. Zo gaat het programma ‘Mixed Doubles’ tijdens het festival in première, met vier inclusieve duetten, gecreëerd in Zweden, Griekenland, Italië en Nederland. Zie holland-dance.com.

“Na zes maanden revalideren begon ik me af te vragen of ik weer terug zou kunnen keren naar de danswereld. Want hoewel ik geen Michail Barysjnikov meer kon worden, niet meer kon lopen, springen, of mijn voeten flexen, ik vóélde me diep vanbinnen nog steeds een danser – ook al zagen anderen mij door mijn rolstoel niet meer zo.”

Hij stopte met het kijken in de spiegel die in elke balletstudio hangt om een danspas of -houding zo perfect mogelijk uit te kunnen voeren; hij was immers niet meer de danser met mooi uitgedraaide voeten.

Nieuwe, interessante bewegingsmogelijkheden

“Ik realiseerde me dat ik mijn eigen idee moest ontwikkelen van wat een danser is en wat het überhaupt betekent om te dansen. Ik kón mezelf nog uitdrukken door beweging. Ik kón mijn kunstenaarschap nog delen door dans. Ik moest alleen andere manieren bedenken om dat vanuit een rolstoel te doen. En gaandeweg bleek dat mijn beperking juist heel geschikt was om nieuwe en interessante bewegingsmogelijkheden te creëren, met mijn andere lichaam, alleen en met anderen samen.”

Met dat inzicht danste Brew over de hele wereld, choreografeerde hij bij diverse geïntegreerde én niet geïntegreerde dansgroepen, gaf hij les en sprak hij op congressen. Bij AXIS richt hij zich op wat dansers met en zonder een beperking de wereld kunnen brengen vanuit hun eigen uniciteit.

Tijdens het Holland Dance Festival is onder meer Radical Impact te zien, een ballet dat Brew maakte toen hij in 2017 als artistiek leider bij het gezelschap ging werken. Het werk is gebaseerd op de persoonlijke ervaringen van de AXIS-dansers en richt zich op de vraag hoe hun verhalen kunnen worden verteld via het medium dans.

“Mensen met een beperking hebben een ander perspectief door hun specifieke uitdagingen. Het ballet is abstract, maar gaat er in wezen over hoe het is om mens te zijn in deze wereld.”

Bij AXIS zie je dus geen louter identieke, perfecte lichamen, althans zoals die volgens de geldende maatschappelijke norm eruit zouden moeten zien. Dat is ook de grote kracht, volgens Brew. “Wij koesteren de verschillen, juist dát leidt bij AXIS tot interessante, excellerende dans. Dat gaat ook over verschillen in culturele achtergrond, gender en geaardheid.

Afspiegeling van de diverse wereld

“Wat je bij AXIS ziet op toneel is een afspiegeling van de wereld, die heel divers is. We creëren een ruimte waarin iedereen zich thuis voelt. Dat is een mooi en – in mijn ogen – relevant uitgangspunt om vandaag de dag kunst te creëren.”

AXIS organiseert cursussen en workshops om de dans te ontsluiten voor mensen met een beperking. Brew: “Puur om het plezier en de magie van dansen te kunnen ervaren, ook al beoefen je het niet professioneel. Ik was twintig jaar geleden een van de eerste dansers met een handicap die als zodanig aan de weg timmerden. Er zijn inmiddels meer plekken waar je als danser met een beperking terechtkunt, ook de deuren naar audities bij reguliere dansgroepen gaan langzaam open.

“Festivals als Holland Dance beginnen te programmeren met geïntegreerde gezelschappen, dat is heel belangrijk voor onze zichtbaarheid. Vaak horen we ‘O, jullie zijn een geïntegreerd gezelschap, dan zullen jullie wel amateurs zijn’. Nee, we zijn hier om een statement te maken: we brengen dans van hoge kwaliteit. We zijn fierce en dat zal de wereld weten ook.”

Holland Dance Festival van 22/1 t/m 8/2 met naast AXIS Dance Company (30 en 31/1 en 1/2) ook o.a. Batheva Dance Company (Israël), Gauthier Dance (Duitsland), Jeon Misook Dance Company (Zuid-Korea), Aterballetto (Italië) en Introdans en Nederlands Dans Theater.

Lees ook:

Zeven prinsessen, zes prinsen, zes notenkrakers: een kijkje achter de schermen bij het Nationale Ballet

Met zeven prinsessen, zes prinsen, zes notenkrakers en vier verschillende casts is het kerstballet ‘Notenkraker & Muizenkoning’ een monster­productie. Trouw keek mee achter de schermen van Het Nationale Ballet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden