Choreograaf Hans van Manen is de koningin van het bal

DEN HAAG - “Uwe Majesteit, Haar Hans, Koninklijke Hoogheid, Zijn Henk, geachte aanwezigen. Vanavond zitten er twee koninginnen in de zaal; een van het land en een van het bal.”

Met deze aanhef wist Paul de Leeuw meteen de stemming van het majestueuze en toch zo informele Hans van Manen-gala in het Haagse Lucent Theater te treffen. Zo 'gewoon' en voor velen bijna onopgemerkt de koningin van het land en haar echtgenoot hun ereplaatsen opzochten om net als alle aanwezigen van een bijzondere balletavond te genieten, zo 'gewoon' was eigenlijk ook de stormachtige entree van de koningin van het bal. Van Manen is in de jaren voor het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd immers gewend geraakt staande ovaties in ontvangst te nemen. Van Manen is zo eerlijk dat hij toch glunderend blijft blozen en 'dank u wel' stamelt. “Wat hier gebeurt... dat kan alleen in Nederland”, constateerde een gast uit Duitsland terecht.

De choreograaf zou met pensioen kunnen gaan, maar zoals zijn huidige artistiek leider Jiri Kylian hem voorhield: 'There is more time to dance.' Van Manen nam zijn aanbod om bij het NDT door te gaan zolang hij maar wil met een hartelijke omhelzing aan. Ter bevestiging van de onwaarschijnlijke energie van zijn collega met/zonder pensioen had Kylian er maar zijn rekenmachientje bij gehaald. Van Manen is 65 jaar jong, maakte al 103,5 balletten (dat halve ballet is namelijk het volgende dat al in zijn hoofd zit). Gegeven het feit dat hij in 1955 als choreograaf debuteerde, maakte hij dus 2,46 balletten per jaar, oftewel 0,2 ballet per maand, 0,0068 ballet per dag en 0,00028 ballet per uur. Zijn choreografieën worden door 53 gezelschappen over de hele wereld gedanst, met een gemiddelde van 60 voorstellingen per ballet. Neemt men daarbij een gemiddelde van 600 toeschouwers per voorstelling dan hebben bijna 110 miljoen mensen het geluk gehad een Van Manen-mirakel te hebben beleefd.

Het is een geruststellende gedachte dat Hans van Manen geen gebruik zal maken van zijn recht op een rustiger leven. Voor hem dus ook geen gouden pen of betaalde reis ten afscheid, maar een gala met eigen werk. Dat gebeurde op klinkende wijze met drie recente creaties voor de drie NDT-sectoren, dus met 'Kleines Requiem', 'Solo' en 'The Old Man and Me'. Aangezien Van Manen ook zijn gouden sporen bij Het Nationale Ballet trok, stonden ook 'Twilight' (1972) en een fragment uit 'Pianovariaties I' (1980) op het programma. Vooral dat laatste was uniek, want hij liet voor het eerst in de geschiedenis de HNB-ballerina Rachel Beaujean haar krachten meten met NDT-danser Jean Emile. Noem het een historische doorbraak op de valreep. Zowel Beaujean als Emile namen met deze hommage aan de man die hen zulke prachtige rollen schonk, namelijk afscheid van podium en zaal in het Lucent Theater, dat unieke danstheater waaraan Van Manen zoveel stenen heeft bijgedragen.

Kern van waarheid

Een gala voor Van Manen zonder grapjes met een kern van waarheid zou ondenkbaar zijn. Dus maakte zijn love for life Henk van Dijk een flitsende videocollage van deels bekende, deels onbekende opnames die in hoog tempo de swing van de wufte pruikenmaker via het verlies van zijn wilde haren naar de modieus gesoigneerde gentleman-gangster op het San-Marcoplein illustreert. Maar ook de dansers, technici, repetitoren wisten de roos te raken. Paul Lightfoot maakte een verrukkelijke parodie op het begin van Van Manens Adagio Hammerklavier en Fantasia. Drie NDT-gratiën van vandaag krijgen door drie niet mis te verstane voorgangsters de Van Manen-les gelezen. Ook hun drie jonge begeleiders moeten plaatsmaken voor drie oudere vrienden, zonder wier hulp 'het' nooit was gelukt. Roslyn Anderson, Mea Venema, Arlette van Boven, Joop Caboort, Henk van Dijk, Rob van Woerkom... allen gaven gestalte aan de voordracht van Henk van Ulsen over de passpiegel van moeder thuis die ten voeten uit de passie weerspiegelt. Bij Hans is dat de passie van 'een machtig man, een eeuwig kind'. Maar ook van 'een grootmeester in de taal die klankloos is'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden