Chinezen vinden stil hun weg in politiek

Chinezen in Indonesië mochten tot 1999 niet politiek actief zijn. Nu staan ruim honderd Chinezen kandidaat voor de parlementsverkiezingen van maandag. ,,Ze zijn opportunistisch. Ze steunen degene die aan de macht is.”

JAKARTA - Indonesiërs vinden Chinezen maar a-sociaal. Ze vormen nog geen drie procent van de Indonesische bevolking, maar hebben toch bijna tachtig procent van de handel en distributie in handen. Dat grote aandeel is wel verklaarbaar: president Soeharto, die van 1965 tot 1998 aan de macht was, verbood Chinezen in andere sectoren te opereren. Soeharto zag in hen potentiële communisten en verdacht hen ervan, samen met de communisten, betrokken te zijn geweest bij de staatsgreep van 1965 - die de val van Soeharto's voorganger Soekarno inluidde. Chinezen werden sindsdien uit politiek en overheid geweerd. Veel Chinezen, traditioneel sterk in de handel, ontwikkelden zich tot rijke zakenmensen. Wat de Indonesiërs steekt is niet alleen de grote rijkdom van veel Chinezen, maar ook dat zij nauwelijks integreerden.

Om de afstand tussen de Indonesiërs en de Chinezen te overbruggen moedigt voorzitter Sofyan Wanandi van de Indonesische werkgeversorganisatie de jonge Chinese generatie aan de overstap naar de politiek te maken. Hij hoopt bovendien dat er Chinese zakenlui in het kabinet komen. Volgens hem kan het land dan uit de economische malaise raken en zeven procent economische groei bereiken.

Zelf komt Wanandi uit een beroemde Chinese familie van zakenlieden en advocaten die allen aan universiteiten in Amerika of Nederland studeerden. ,,Hoe hoger je opleiding, hoe succesvoller je leven”, leerde vader Wanandi zijn zeven kinderen. In tegenstelling tot veel Chinese families integreerde het katholieke gezin - hun oorspronkelijke familienaam was Liem in plaats van Wanandi. ,,Ik heb me nooit Chinees gevoeld maar Indonesiër”, zegt Wanandi. Als bewijs noemt hij zijn rol als één van de studentenleiders, die in de jaren zestig meehielpen om massa's demonstranten op de been te brengen tegen Soekarno's slechte economische beleid. Juist Soekarno was degene die de Chinezen als etnische minderheid beschermde.

Wanandi begrijpt de jaloerse gevoelens van de Indonesiërs. Hij verwijt rijke Chinezen zich extravagant te gedragen in de dure winkelcentra van Jakarta en te hebben geprofiteerd van het corrupte Soeharto-regime. ,,Soeharto gunde zijn Chinese vrienden belastingvoordelen en gaf ze overheidsopdrachten in de infrastructuur. Op hun beurt fungeerden rijke Chinezen voor Soekarnoweer als geldschieter. Zo vergrootte Soeharto de economische kloof tussen de arme Javanen en de rijke Chinezen.” De vertrouwelingen waren ook degenen die jarenlang met medeweten van Soeharto torenhoge leningen afsloten bij staatsbanken en weigerden deze af te lossen. Bij het uitbreken van de Aziëcrisis in 1997 stortte de Indonesische banksector mede daardoor compleet in. Soeharto trad een jaar later gedwongen af. Zijn Chinese boezemvrienden vluchtten naar Singapore of Australië om strafvervolging te ontlopen.

In de roerige meidagen voor Soeharto's val waren er ook incidenten in Glodok, de Chinese wijk in Jakarta. Tal van winkels gingen in de brand. Tientallen Chinese vrouwen werden verkracht en vermoord. De daders zijn nooit opgespoord. In Medan, de hoofdstad van Sumatra, namen tal van Chinese families de veerboot naar het schiereiland Samosir in het Tobameer en wachtten daar tot de bui was overgewaaid. Tientallen Chinese familiesuit Jakarta vertrokken met hun spaartegoeden naar Singapore.

Volgens Wanandi zijn vrijwel alle Chinezen later teruggekeerd. Wel realiseerden velen zich dat ze met hun rijkdom afgunst opwekten en ze meer zouden moeten integreren. Volgens Wanandi leren veel Chinezen nu de Indonesische taal en pronken ze minder met hun rijkdommen.

President Wahid, Soeharto's opvolger, gaf in 1999 de Chinezen weer de mogelijkheid politiek actief te zijn. Bij de eerste parlementsverkiezingen na Soeharto's val bemachtigden vier Chinese Indonesiërs een zetel. Voor de verkiezingen komende maandag staan er 137 Chinezen op een verkiesbare plek, verdeeld over verschillende partijen.

Voor een eigen partij lijkt het nog te vroeg. ,,Chinezen durven sinds 1965 hun nek niet meer uit te steken. Ze zijn opportunistisch, steunen degene die aan de macht is. Dat is wel zo veilig”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden