Chinese elite vindt dat Xi te hoog spel speelt tegen Trump

Een videoscherm op straat in Peking toont beelden van president Xi Jinping. Beeld AP
Een videoscherm op straat in Peking toont beelden van president Xi Jinping.Beeld AP

Ondanks de censuur klinkt steeds meer kritiek op president Xi. Hij zou te assertief optreden in de handelsoorlog met de Verenigde Staten.

Leen Vervaeke

De Chinese aanpak van de handelsoorlog krijgt steeds meer kritiek in eigen land. Tal van Chinese academici trotseerden de afgelopen weken de censuur om het overheidsbeleid aan de kaak te stellen. Volgens sommige analisten spreidt de onvrede zich zelfs uit tot binnen het politieke bestuur, al doen anderen dat af als speculatie. Één ding is zeker: president Xi is niet langer onaantastbaar.

Zes weken na het openingsoffensief van de handelsoorlog - wederzijdse importheffingen op 34 miljard dollar aan producten - is een oplossing nog lang niet in zicht. De Verenigde Staten zijn van plan donderdag een tweede ronde importheffingen door te voeren, op producten ter waarde van 16 miljard dollar. China heeft al aangekondigd met een gelijkwaardig pakket te zullen reageren.

Voorzichtiger

Was de Chinese stemming rond de handelsoorlog aanvankelijk overwegend optimistisch - "wij kunnen die Amerikanen wel aan" - dat is langzaam aan het kantelen. De Chinese beurzen staan al weken in het rood. De binnenlandse consumptie groeit trager dan verwacht. De overheid grijpt als vanouds naar infrastructuurinvesteringen, ook al moet het eigenlijk haar schuld afbouwen.

Met dat slechte economische nieuws neemt ook de kritiek op president Xi Jinping en zijn aanpak van de handelsoorlog toe. De afgelopen weken circuleerden op Chinese sociale media tal van venijnige essays, onder meer van Xu Zhangrun, een rechtsgeleerde van de Tsinghua Universiteit, Zi Zhongyun, een 88-jarige Amerikadeskundige, en Sun Wenguang, een 84-jarige gepensioneerde professor economie. Niet zonder risico: Sun werd gearresteerd en onder huisarrest geplaatst.

Triomfalistisch

Teneur van de kritiek is dat China zich de laatste tijd te assertief en triomfalistisch heeft opgesteld, en daarmee de Amerikaanse toorn over zich heeft afgeroepen. President Xi positioneert zich steeds nadrukkelijker als leider op het wereldtoneel, onder meer met het investeringsprogramma Belt and Road, de ontwikkeling van de nieuwe Zijderoute naar het westen. Volgens de critici heeft China daarmee zijn hand overspeeld.

In intellectuele kringen borrelde de onvrede over de nationalistische koers van China al langer. Maar nadat Xi in maart een onbeperkte verlenging van zijn presidentiële termijn verzilverde en zijn macht ongenaakbaar lijkt, leek het velen veiliger te zwijgen. Nu komt de onvrede alsnog naar boven. "De handelsoorlog heeft de zwakheden van het Chinese systeem blootgelegd", aldus rechtsgeleerde Xu Zhangrun.

"De handelsoorlog heeft tot een terugkeer van het debat geleid", zegt Zhang Baohui, professor politicologie aan de Lingnan Universiteit in Hongkong. "Onder Xi was er geen debat meer. Er was maar één visie: China moet de rol van wereldleider krijgen. De handelsoorlog dwingt mensen om China's positie in de wereld en het beleid te heroverwegen. Dat is gezond."

Kwetsbaar

Volgens sommige analisten is dat debat zelfs doorgedrongen tot de politieke elite en leeft de onvrede over Xi ook binnen de hoogste kringen. Wat bij de machtsuitbreiding van Xi in maart voorspeld werd, is volgens hen uitgekomen: doordat Xi de personificatie van het beleid is geworden, is hij ook kwetsbaar als het slechter gaat.

Maar met een politiek systeem dat even ondoorzichtig is als de Pekingse wintersmog, baseren ze zich daarvoor op heel indirecte signalen. Zo verscheen Xi in augustus amper vijf keer op de voorpagina van partijkrant People's Daily, terwijl dat in juli nog 43 keer was. "Dat is pure speculatie", zegt Zhang. "Niemand weet hoe de Chinese leiders denken. Misschien heeft Xi er zelf voor gekozen om even op de achtergrond te blijven."

Of de kritiek tot een koerswijziging zal leiden, valt ook niet te voorspellen. Deze week vinden voor het eerst sinds juni gesprekken plaats tussen China en de VS, maar omdat enkel viceministers betrokken zijn, zijn de verwachtingen niet al te hoog. "Ik kan me voorstellen dat de Chinese regering zijn retoriek wat zal terugschroeven", zegt Zhang. "Maar of ze echt concessies zullen doen, is niet te zeggen. Het kan alle kanten op."

Lees ook:

Handelsoorlog of niet, China heeft zijn eigen problemen

'Keizer Xi wordt verteerd door hoogmoed'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden