Chinese burgeractivisten verliezen hoop op speelruimte

Nieuwe partijleider Xi tolereert geen afwijkende meningen

PEKING - Burgerrechtenactivist Xu Zhiyong en zijn advocaat zijn van plan vandaag in de rechtbank geen mond open te doen. Zo'n zwijgprotest demonstreert het onrecht van het showproces, aldus advocaat Zhang Qingfang. Die mag geen getuigen oproepen, en vragen stellen aan de getuigen van de aanklager is ook niet de bedoeling.

Xu wordt beschuldigd van het organiseren van samenscholingen en straatprotesten, maar volgens advocaten en dissidenten was Xu daar niet bij betrokken. De veertigjarige intellectueel is niet het type straatvechter, maar een man van genuanceerde uiteenzettingen over wetgeving: dat Xu, een specialist op het gebied van recht, zwijgt bij zijn eigen proces is veelzeggend.

Na Xu's proces volgen deze week in sneltreinvaart nog vijf zittingen tegen zijn medestanders in Peking. Bij veroordeling wacht hen maximaal vijf jaar celstraf. Ook in Zuid-China, waar vergelijkbare bewegingen actief zijn, zijn soortgelijke processen. Xu is de bekendste van het zevental mensen dat deze week terechtstaat. Hij ijvert voor burgerrechten door binnen het politieke systeem gebruik te maken van rechten die elke inwoner van de Volksrepubliek op papier heeft. Zo bemachtigde hij in 2003 als onafhankelijke kandidaat een zetel in de volksvertegenwoordiging van een Pekingse wijk.

In 2012 richtte hij met enkele medestanders 'De Nieuwe Burgerbeweging' op, een los georganiseerd gezelschap dat aandacht vroeg voor de meest uiteenlopende onderwerpen, zoals meer toegang tot onderwijs voor migrantenkinderen of discussies over de grondwet. Hoewel Xu zei dat hij last had van de autoriteiten, die zijn kantoor binnenvielen en medewerkers intimideerden, prezen Chinese media zijn inzet soms ook.

De Nieuwe Burgerbeweging kwam maandelijks samen om te eten en was actief online. Toen vorig jaar onder de noemer van de Nieuwe Burgerbeweging in Peking en andere steden kleinschalige straatprotesten met banieren en draagbare luidsprekertjes werden gehouden, om te eisen dat ambtenaren hun inkomen en privévermogens openbaar maken, overschreed de Nieuwe Burgerbeweging blijkbaar een grens.

De nieuwe partijleider Xi Jinping voert een harde campagne tegen corruptie. Dat gaf activisten, intellectuelen en andere opinieleiders hoop op meer speelruimte, omdat ook zij protesteren tegen machtsmisbruik van ambtenaren. In het eerste jaar dat Xi aan de macht is, hebben ze juist gemerkt dat afwijkende meningen niet worden getolereerd.

Naast arrestaties van zo'n 65 mensen die worden geassocieerd met burgerrechtenbewegingen, is er ook hardere censuur bij de traditionele media ingevoerd, en wordt de vrijheid van meningsuiting op internet beperkt door nieuwe wetgeving tegen het verspreiden van geruchten. Vorige week meldden de razend populaire sociale media, zoals twitterdienst Weibo, dat ze 27 miljoen gebruikers hadden verloren aan online applicaties die slechts voor beperkte privékring van vrienden toegankelijk zijn. Chinezen vinden het veiliger daar hun mening te uiten.

Opgepakt na protest
Xu Zhiyong is in juli vorig jaar gearresteerd, maar de arrestatiegolf begon al eerder. Begin 2013 begonnen advocaten, ondernemers en andere mensen te verdwijnen nadat ze hadden geprotesteerd tegen misstanden, vooral tegen corruptie. Ze horen niet allemaal bij Xu's 'Nieuwe Burgerbeweging'. In Zuid-China gaan mensen de straat op onder de noemer 'Zuidelijke Straatbeweging'. Deze groep heeft een radicaler profiel dan de burgerrechtenclub van Xu. "We hebben geen leider, geen organisatie en geen officieel programma. We zijn een pure verzetsbeweging en we hopen de rest van het land te inspireren," zei een van de betrokken zakenmannen. Iedereen die met een spandoek durft rond te lopen hoort erbij, aldus de groep.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden