Chinees wil zijn schip terug

interview | Activist Tong voorspelt golf van schadeclaims om Japanse bezetting

PEKING - Zakenman Tong Zeng is een man van de lange adem. Drieëntwintig jaar lang heeft hij erfgenamen van een Chinese reder die in 1936 schepen verhuurde aan een Japanse firma, bijgestaan in hun juridische strijd om schadevergoeding. Ze wonnen, maar het was een stille triomf, zegt Tong. "Ik kreeg het verzoek er vooral niet over te twitteren. In elk ander land zou zo'n juridisch precedent alle kranten heben gehaald."

In het baanbrekende vonnis gaf de rechtbank in Shanghai de erfgenamen van de reder toestemming een Japans schip in beslag te nemen, als compensatie voor hun schepen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in handen van de Japanners waren gevallen en vergingen. Juridisch waren alle mogelijkheden om de zaak te traineren uitgeput en de rechter durfde de gedupeerden, uit angst voor woede onder Chinese nationalisten, ook niet in het ongelijk te stellen.

Tong voorspelt een golf van rechtszaken door nazaten van privé-ondernemers die tijdens de Japanse bezetting van China zijn gedupeerd. "Dat is goed voor de Chinees-Japanse relaties. Internationale betrekkingen bestaan uit meer dan diplomatie tussen regeringen: de publieke opinie over een ander land is net zo belangrijk."

En in die publieke opinie zijn Japanners in Chinese ogen nog steeds 'duivels'. "Schadevergoedingen helen die oude wonden en dan kunnen China en Japan met elkaar verder."

Sinds 1991 vraagt Tong om aandacht voor Chinese oorlogsslachtoffers die schadevergoeding van Japan eisen. "Nadat ik een filosofisch getint essay daarover had gepubliceerd, bivakkeerden gedupeerden voor de ingang van mijn kantoor." Een bonte verzameling van dwangarbeiders, boeren die gewond zijn geraakt door Japanse gifgasbommen op Chinese bodem, hoogbejaarde vrouwen die in Japanse bordelen moesten werken, en gedupeerde ondernemers.

Die laatste groep is terughoudend, zegt Tong, omdat ze geen problemen willen met de Chinese autoriteiten. Privé-initiatieven die de relaties met Japan kunnen beschadigen, maken de Chinese overheid zenuwachtig - zelfs nu de betrekkingen tussen Peking en Tokio op een dieptepunt zitten. Een gesprek met Tong, de meest vooraanstaande Japan-activist, gaat dan ook meer over de speelruimte die de Chinese overheid hem toestaat, dan de recente aftakeling van de verhoudingen met Tokio. "Het is akelig als je merkt dat de regering van het land waar je voor opkomt, je niet steunt. De politie valt soms mijn kantoor binnen en neemt al mijn computers in beslag."

Peking wil wel de vaderlandsliefde van de nationalisten, maar niet hun demonstraties, die om de paar jaar Japanse winkels, restaurants en diplomatieke vertegenwoordigingen belagen. Tong: "De staat is bang dat anti-Japanse volkswoede overspringt naar Chinese binnenlandse onderwerpen."

Hij weet haarfijn wanneer de Chinese volkswoede opflakkert en uitbarst. Anti-Japanse demonstraties zien er altijd hetzelfde uit: leuzen schreeuwende jongeren en incidenteel geweld. De drijvende kracht achter die betogingen evolueert echter, zegt Tong. "Twee jaar geleden brachten privé-ondernemers hun personeel met touringcars naar de ambassadewijk om te demonstreren."

Uiteindelijk zullen het de ondernemers zijn die met hun individuele rechtszaken langzaam maar zeker voor een nieuwe verhouding tussen de twee Aziatische giganten zorgen, voorspelt hij. "Dat is de enige uitweg, want aan oorlog gaan we allemaal kapot. De huidige betrekkingen zitten zo diep in het slop, omdat ze zijn gebaseerd op oppervlakkige, officiële vriendschap. Nu er echt problemen zijn, komen China en Japan geen stap verder."

Ondernemers en dwangarbeiders

Toen Japan en de Volksrepubliek China in 1972 de diplomatieke betrekkingen herstelden, is het onderwerp 'schadevergoeding' met een pennenstreek geregeld: China zag af van compensatie. De Chinese leiders vonden dat geen geldbedrag hoog genoeg was om het leed dat Japan tijdens de bezetting had veroorzaakt te verzachten. Bovendien vond Peking het politiek niet correct om de last van gigantische herstelbetalingen op de gewone Japanners af te wentelen.

Schadevergoeding voor privé-personen is juridisch een grijs gebied; in 1972 bestond privé-bezit in het streng communistische China niet eens, laat staan dat individuen het in hun hoofd zouden halen via een rechter schadevergoeding af te dwingen. De tijden zijn veranderd: er lopen zaken van voormalige dwangarbeiders in zes verschillende Chinese steden en een kleine duizend erfgenamen van Chinese privé-ondernemers zouden zich ook opmaken voor rechtszaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden