Chinees kunstcircus in Groningen

Ai Weiwei selecteerde 37 kunstenaars die net als hijzelf ageren tegen het Chinese regime. Dat levert een caleidoscoop van protestkunst op.

Sommige beelden kunnen als schokkend worden ervaren, waarschuwt een bordje bij de ingang. Nogal wiedes: de Chinese kunstenaars zijn uitgekozen op hun rebelse karakter. Meesteractivist en kunstenaar Ai Weiwei selecteerde voor het Groninger Museum werk van 37 hedendaagse Chinese kunstenaars dat in de eerste plaats de eigen regering provoceert.

'Fuck Off 2' is een vervolg op de eerste 'Fuck Off' die de kunstenaar in 2000 organiseerde in Shanghai, als tegengeluid bij de officiële kunstbiënnale. 'Fuck off' werd al snel verboden door de autoriteiten.

Nu hangt er nieuwe 'ongecensureerde' kunst, in Groningen. Best lastig, zo'n politieke tentoonstelling in een Nederlands kunstmuseum. Dat Chinese kunstenaars het niet makkelijk hebben, dat weten we wel. Ai Weiwei was al volop in het nieuws, en met de actiegroepen Femen en Pussy Riot komen proteststemmen tegen andere regimes ook via het internet de huiskamer binnen. Waarom zou je daarvoor naar het museum gaan? Omdat goede kunst dit soort misstanden zó onder de aandacht brengt, dat er meer ontstaat dan een politiek pamflet. Dat het een inzicht geeft in de gevoelens van de kunstenaars, en je daarmee op een andere manier schokt dan weer een nieuwsbericht over een opgepakte kunstenaar dat doet. Kan deze nieuwe Chinese kunst dat ook, zo ver van huis?

Niet altijd. Dat heeft bijvoorbeeld te maken met de manier waarop de boodschap verpakt is. Soms zit de kritiek heel direct in het kunstwerk. Zo maakte Ma Quischa een video waarin ze vertelt over haar jeugd als meisje in een samenleving waar jongetjes worden voorgetrokken. Haar verhaal is aangrijpend, nog meer als blijkt dat ze acht minuten lang met een scheermesje op haar tong aan het praten was: haar mond zit vol bloed. Maar ondanks de uitgebreide toelichting in de zaal blijft het gissen waarom de kunstenaar zich als martelaar opstelt. En er verder een nogal plat kunstwerk van heeft gemaakt.

Andere kunstenaars tornen aan het wettelijk toelaatbare. Cheng Li hield in 2011 een performance waarbij hij de liefde bedreef met een gemaskerde vrouw. Op een video proberen twee op schoenen na naakte mensen diverse standjes uit op een museumbank en een dak terwijl een legertje dik aangeklede journalisten en cameramensen toekijkt. Spannend is anders. Erbij lees je dat de kunstenaar, ondanks officiële toestemming vooraf, werd bestraft met een jaar werkkamp.

In de westerse kunst waren dit soort performances in de jaren zeventig en tachtig misschien nog revolutionair, nu zie je vooral de uitvoering van een persoonlijke fetisj.

Zoals alle grootmachten gebruikt ook de Chinese regering massamedia en architectuur om haar macht te bevestigen en te versterken. Voor rebelse kunstenaars zijn die middelen dus voor de hand liggende wapens. Van beroemde geretoucheerde foto's krijgen we een origineel te zien; op borden die normaal gesproken overheidsmededelingen overbrengen, staat nu de Chinese grondwet, en maquettes uit bruin karton moeten de idiotie van de hedendaagse overheidsarchitectuur benadrukken. Informatief, dat zeker. Maar vernieuwend, schokkend of ontroerend? Niet echt.

Terwijl Ai Wei Wei de media-aandacht continu op zich weet te vestigen met zijn eigen projecten, is het te betwijfelen of dit kunstcircus de 'Chinese zaak' verder helpt. De catalogus biedt ook al geen breder perspectief. Meer dan naar kunst, kijken we hier naar de inzet van een brokkelige propagandamachine op de verkeerde plek.

Gelukkig kan zo'n machine ook goede kunstwerken herbergen. Kijk in de hoge ruimte langs het trappenhuis, die is getransformeerd tot Huang Lins 'Second Paradise On Earth'. Eerste indruk: een gigantisch spinnenweb vol rommel. Maar nee: het is een uitgebreid netwerk van draden - plastic, touw, rubber - vervlochten met speelgoed en zelfgemaakte mens- en dierfiguren. Een netwerk van een paradijs dat alle ruimte open laat voor eigen interpretatie.

En dan, als uitschieter, het project van Men Huang. Die koos elf historische locaties op een lijn dwars door Peking. Hoe dichter hij zijn schildersezel bij het Plein van Hemelse Vrede zette - het absolute centrum van de macht - hoe kleiner de afmetingen van zijn schilderij. Het prachtige olieverfschilderij dat in Groningen hangt, maakte Huang aan de stadsrand. Hij schilderde op een doek van vier meter hoog een rustige weg met bomen. Het is het meest schokkende beeld van de tentoonstelling.

Fuck off 2, Groninger Museum, Groningen, t/m 17 november

HHHHH

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden