Chinees hoeft geen tweede kind

bevolkingspolitiek | China krijgt iets meer baby's door het nieuwe tweekindbeleid, maar veel ouders vinden een tweede kind te duur.

Als zijn broertje een kik geeft, staat de zesjarige Liu Yuxuan direct naast de bank. "Niet huilen! Hier is je grote broer", zegt hij, terwijl hij de baby van vier maanden een aai over z'n bol geeft. Moeder Hu Xiao (40) kijkt trots naar haar beide zoons. "Op straat vertelt hij andere mensen dat ik hem een broertje heb gegeven. Z'n vriendjes zijn meestal enig kind. Maar hij vindt het niet raar."


Het is nog een beetje wennen in China: meer dan één kind. Bijna veertig jaar lang was een enkel kind per gezin de opgelegde norm. In de praktijk waren er uitzonderingen op het overheidsbeleid, maar voor de meeste van China's jongeren geldt dat ze zonder broers en zussen opgroeiden. Voor Hu, die bij de eerste lichting enige kinderen hoorde, was die ervaring een belangrijke motivatie om haar gezin uit te breiden. "Toen mijn moeder drie jaar geleden ernstig ziek werd, stond ik er alleen voor. Vooral mentaal was dat erg zwaar. Toen dacht ik: als ik de kans krijg, wil ik m'n zoon een broertje of zusje geven."


Hu en haar man waren bereid een hoge boete te betalen voor hun tweede kind. Maar toen versoepelde in oktober 2015 het beleid en mocht elk Chinees gezin legaal twee kinderen ter wereld brengen. Het leidde dit jaar tot overvolle gynaecologie-afdelingen en wachtrijen voor ivf-behandelingen.


Eerder deze maand maakte de National Health and Family Planning Commission voor het eerst de resultaten bekend van het eerste jaar waarin de nieuwe regels van kracht waren: zo'n 950.000 extra baby's, een toename van 5,7 procent. Volgens een onderzoek naar alle geboortes in september ging het in 40 procent van de geboortes in die maand om een tweede kind, aldus onderminister Wang Pei'an. De regering hoopt dat de versoepelde regels negatieve gevolgen van het eenkindbeleid, zoals de versnelde vergrijzing, zullen verlichten.


Toch is het verre van duidelijk of het tweekindbeleid op de lange termijn een succes zal blijken. "De huidige toename is logisch, gezien het eerdere verbod", aldus Mei Fong, een Amerikaanse auteur en journalist die dit jaar een boek uitbracht over China's eenkindbeleid. "Maar de toekomst is onzeker. Wereldwijd zorgen verstedelijking en een beter opgeleide bevolking voor kleinere gezinnen. Er is geen reden om aan te nemen dat China een uitzondering is."


Een onderzoek van de Chinese Vrouwenfederatie dat vorige week uitkwam, bevestigt dit. Volgens het onderzoek, dat in tien provincies werd uitgevoerd, zegt ruim 53 procent van de ondervraagde koppels genoeg te hebben aan één kind. Zelfs als de regering zou overgaan tot het voluit stimuleren van extra geboortes, bijvoorbeeld door het invoeren van kinderbijslag, is Fong sceptisch: "Het is een stuk moeilijker om iemand te dwingen een kind te nemen en achttien jaar lang op te voeden, dan om een geboorte te voorkomen."


"Het is allereerst een financieel probleem", aldus Zhang Yueqiao (27), een televisieproducent die zwanger is van haar eerste kind. Zeker voor mensen die van het platteland komen, zoals zij en haar man, is het moeilijk rondkomen in Peking. "Iedereen wil zijn kind naar de beste school sturen, en het veiligste eten geven." Daarnaast ziet Zhang bij veel leeftijdgenoten dat een tweede kind niet zo nodig hoeft. Ze vinden een eenkindgezin heel normaal - zo zijn ze zelf ook opgegroeid. "Nu ik zo misselijk ben van de zwangerschap denk ik dat ook weleens." Ze lacht. "Maar een groot gezin lijkt me wel heel leuk. Met twee kinderen. Of drie."


Die laatste optie zit er volgens de huidige regels nog niet in. Dit jaar zijn de boetes voor een derde kind juist verhoogd, een maatregel die moet voorkomen dat de vele ambtenaren die eerst het eenkindbeleid uitvoerden zonder geld komen te zitten. De onzekere toekomst van dat staatsapparaat, goed voor een half miljoen banen, is een belangrijk obstakel op de weg naar vrije gezinsplanning.


Over dit soort complicaties is nog altijd geen debat, aldus Fong, wiens boek in China niet kon uitkomen vanwege het gevoelige onderwerp. "Het is best vreemd: je wordt aangemoedigd een tweede kind te nemen, maar bij een derde volgt er straf." Schadevergoedingen voor mensen die hun enige kind verloren of te hoge boetes kregen, de rechten van ongeregistreerde kinderen, maar ook het nu nog illegale ongehuwde moederschap: er is nog veel taboe. "Er is geen open discussie over de beslissingen die de overheid neemt, en hoe die de maatschappij veranderen."


Privé worden die gesprekken wel gevoerd. Zo maakt Hu Jiao zich zorgen om de miskramen die ze om zich heen ziet. Een combinatie van een vervuilde leefomgeving en de hogere leeftijd waarop veel Chinese vrouwen nu alsnog aan een tweede zwangerschap beginnen, denkt ze.


Zhang ziet hoe de discussie over gezinsplanning steeds persoonlijker wordt. "De vorige generatie had het veel over het nationale belang. Dat moest toen. Wij praten gewoon over wat we zelf graag zouden willen. Ik vind dat een stuk natuurlijker."

Eenkindbeleid

In 1979 voerde de Chinese regering het eenkindbeleid in, een ongekend sociaal experiment dat de grote bevolkingsgroei in het toen nog arme land moest beperken. Extra kinderen werden beboet of leidden tot gedwongen abortussen en sterilisaties.


De Chinese regering claimt dat de regel 400 miljoen geboortes heeft voorkomen, en daarmee een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan China's ontwikkeling. Volgens demografen had die afname ook zonder dwang bereikt kunnen worden, met minder negatieve gevolgen voor de bevolkingssamenstelling.


Al voor de invoering van het eenkindbeleid zorgde modernisering in de jaren zeventig voor kleinere gezinnen. Nu kampt het land onder andere met snelle vergrijzing en een mannenoverschot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden