China wint in Zuidoost-Azië, met dank aan Obama en Trump

De Fillippijnse president Rodrigo Duterte inspecteert de erewacht in de stad Baguio.Beeld EPA

Zuidoost-Azië wordt autocratischer door de opmars van China, Obama's bescheidenheid en Trumps voorliefde voor sterke mannen.

Spionnen, verraders, maffiosi. Het zijn zo maar wat termen waarmee autoritaire leiders in Zuidoost-Azië kritische journalisten en oppositiepolitici in diskrediet brengen. De antidemocratische krachten in de regio zijn in opmars, concludeerde de denktank Freedom House onlangs.

Zo voert president Rodrigo Duterte op de Filippijnen een bloedige strijd tegen drugsbendes, waarbij hij politiemensen aanspoort er lustig op los te schieten. Een onafhankelijke nieuwssite, die de campagne kritisch volgde, hebben de autoriteiten onlangs gesloten. Volgens de president ging het om een site die 'voortdurend rotzooi en shit verspreidde'.

In Thailand onderdrukt een militaire junta vrijwel alle kritiek en stelt beloofde verkiezingen telkens weer uit. In het officieel nog steeds autonome Hongkong groeit de invloed van het Chinese communistische bewind. Vier pro-democratie-activisten werden er onlangs uit de volksvertegenwoordiging gegooid, omdat hun ambtseed onoprecht zou zijn geweest.

De tekst loopt door onder de kaart.

Beeld Brechtje Rood

Belastingschuld en hoogverraad

In Burma laat de brute militaire campagne tegen de Rohingya-minderheid zien hoe de prille democratisering die een paar jaar geleden is begonnen alweer stokt; twee Reuters-journalisten die probeerden verslag te doen van de slachtpartij werden opgepakt. En in Cambodja zijn deze zomer wel verkiezingen, maar een eerlijke stembusgang is zo goed als uitgesloten. De Cambodjaanse premier Hun Sen, die al ruim drie decennia aan de macht is, liet de oppositiepartij CNRP onlangs sluiten, omdat de leider zich zou hebben schuldig gemaakt aan hoogverraad. Ook het gerenommeerde dagblad The Cambodia Daily moest dicht, officieel omdat het belastingen niet zou hebben betaald. 

"Nepnieuws is als een gif of vuurwapen", aldus een Cambodjaanse regeringsfunctionaris onlangs. "Het kan onze mooie samenleving om zeep helpen."

De toenemende autocratische neigingen zijn deels een gevolg van de opmars van China in de regio. De Chinese regering pompt in het kader van haar grote Belt and Road-initiatief vele tientallen miljarden euro's in de aanleg van infrastructuur in het gebied. Peking verwerft hiermee niet alleen toegang voor Chinese bedrijven en producten. Er zit ook een gedachte achter: dat snelle economische ontwikkeling prima mogelijk is onder een autocratisch bewind. De Chinezen presenteren hun staatsgeleide kapitalisme als een soort globalisering 2.0.

Geen tegenwicht meer

Tot voor kort boden de Verenigde Staten nog enig tegenwicht. Hoewel de VS uit strategische overwegingen vaak autoritaire regimes in de regio steunden, probeerde Washington tegelijk de ontwikkeling van democratie en burgerrechten te bevorderen. Maar onder president Barack Obama kwam daar de klad in, omdat hij meende dat de Amerikaanse invloed tanende was en dat hij zich dus bescheidener moest opstellen. En president Donald Trump heeft die aanpak helemaal de nek omgedraaid.

Trump, die in eigen land weinig respect toont voor democratische instituties, lijkt ook in het buitenland een voorkeur te hebben voor autocraten. De Amerikaan papt in Zuidoost-Azië aan met sterke mannen als de Filippijnse volkstribuun Duterte en de Thaise juntaleider Prayuth Chan-ocha. En toen Trump eind vorig jaar een reis door Azië maakte, viel hij de zijn gesprekspartners - voor zover bekend - niet lastig met vragen over burgerrechten.

Publiekelijk bijval voor Trump

Dit sterkt de onderdrukkers in de regio in de overtuiging dat democratie iets is voor zwakkelingen. Daarbij nemen ze typische Trump-termen als 'nepnieuws' en 'vijanden van het volk' maar wat graag over.

Toen Trump laatste grapte dat hij een Fake News Award instelde, kreeg hij zelfs publiekelijk bijval van de Cambodjaanse sterke man Hun Sen. "Het is goed dat president Trump die prijs heeft ingesteld", aldus Hun Sen. "Wij hebben hier in Cambodja ook dat soort media."

Pleitbezorgers voor democratie maken zich dan ook zorgen. "De ontwikkeling naar autocratisch bestuur versnelt in Zuidoost-Azië", waarschuwde de Thaise academicus Thitinan Pongsudhirak in een opiniestuk in de Nikkei Asian Review. "Het Chinese model wint, ten koste van liberale waarden."

Schaadt autocratie de economie?

Critici wijzen erop dat de autoritaire trend in Zuidoost-Azië ook economische gevolgen kan hebben. Want zonder effectieve oppositie en media kunnen autocraten de neiging hebben tot corruptie, wat ten koste kan gaan van de economische ontwikkeling.

Zo is er in Thailand nu een rel rond de tweede man van de junta, generaal Prawit Wongsuwan. Gebruikers van sociale media achterhaalden op grond van foto's dat de generaal over 25 dure horloges beschikt, inclusief elf van het merk Rolex, met een totale waarde van zo'n 800.000 euro. Hoe kan de militair, met zijn bescheiden overheidssalaris, zich zulke dure horloges veroorloven?

Maar verdedigers van de harde lijn wijzen op het succes van Singapore. Die stadstaat wist onder strakke leiding in een paar decennia welvarend te worden. Op de zogenoemde corruptie-perceptie-ranglijst van pressiegroep Transparency staat Singapore op een schone zevende plaats, iets onder Noorwegen, en minder corrupt dan Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden