China wint altijd

Tijdens de Olympische Spelen worden we dagelijks geconfronteerd met de ondoorgrondelijke klanken en tekens van het Chinees. Een korte cursus Chinees door sinoloog Rint Sybesma. Aflevering 7 en slot: China wint altijd.

Eens in de zoveel tijd komt dit grapje weer boven. Het gaat om zinnen als de volgende: Zh–ongguó ti-bài-le RìbÚen en Zh–ongguó t-i-yíng-le RìbÚen, woord voor woord vertaald respectievelijk: ’China voetballen-verliezen-voltooid Japan’ en ’China voetballen-overwinnen- voltooid Japan’. Twee keer vrijwel hetzelfde zinnetje, alleen staat in het ene zinnetje ’verliezen’ en in het andere ’overwinnen’. Het grapje zit ’m erin dat beide zinnetjes hetzelfde betekenen, namelijk ’China verslaat Japan’!

Sommigen zien hierin het bewijs dat je met het Chinees alle kanten op kunt; dat het niet de grammaticale regels zijn die bepalen wat een zin betekent, maar de niet-talige omgeving: een zin betekent wat je wilt dat hij betekent. Maar dat is onzin. De zinnen betekenen wat ze betekenen en het maakt niet uit wie ze uitspreekt, een Japanner of een Chinees: China wint altijd. Het zijn de regels van het Chinees die bepalen dat de zinnen betekenen wat ze betekenen.

In beide zinnetjes zitten in het midden twee werkwoorden, ’voetballen’ en ’verliezen’ in het eerste, ’voetballen’ en ’overwinnen’ in het tweede. In beide gevallen is wat het tweede werkwoord uitdrukt, het winnen en het verliezen, het resultaat van het ’voetballen’. Dit soort actieresultaat zinnen hebben we in het Nederlands ook: Liú Xiáng sprint weg, Pieter wrijft zijn medaille schoon. In Liú Xiáng sprint weg hebben de actie en het resultaat hetzelfde onderwerp: Liú Xiáng sprint en het resultaat is dat hij weg is, in Pieter wrijft zijn medaille schoon hebben ze daarentegen allebei een ander onderwerp: Pieter wrijft en als resultaat is de medaille schoon.

Als we RìbÚen ’Japan’ uit die Chinese zinnetjes halen, betekenen ze niet meer hetzelfde. Zh–ongguó t- i-bài-le - ’China voetballen-verliezen-voltooid’ betekent ’China heeft verloren’ en Zh–ongguó t-i-yíng- le - ’China voetballen-overwinnen- voltooid’ betekent ’China heeft gewonnen’. Met andere woorden: halen we Japan eruit, dan is China in beide zinnetjes het onderwerp van zowel de actie (het vechten) als van het resultaat: winnen en verliezen.

De vraag is dan: waarom leidt toevoeging van RìbÚen ’Japan’ in deze zinnetjes tot een verschillend resultaat? Waarom wint Japan dan nooit?

Dat komt doordat bài ’verliezen’ geen lijdend voorwerp kan hebben en yíng ’overwinnen’ wel, in combinatie met de regel dat een extra zelfstandig naamwoord in zo’n zin moet worden opgevat als lijdend voorwerp van het resultaat als dat kan.

Dus: voegen we ’Japan’ toe in het zinnetje ’China voetballen- verliezen’, dan kan het alleen worden opgevat als het onderwerp van ’verliezen’, want verliezen kan geen lijdend voorwerp hebben: China voetbalt en Japan verliest. Omdat ’overwinnen’ wel een lijdend voorwerp kan hebben, moet ’Japan’, als we het invoegen in het andere zinnetje, volgens de regels worden opgevat als het lijdend voorwerp van ’overwinnen’: China voetbalt en het resultaat is dat China Japan overwint.

Met zo’n partijdige grammatica in mijn hoofd zou ik de strijd om die podiumplaatsen ook wel aangedurfd hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden