China onwennig in nieuwe rol

Volkscongres | analyse | Trump werpt een schaduw over het buitenlandse beleid van China. Welke houding aan te nemen nu de VS een stapje terugdoen?

Premier Li Keqiang valt met de deur in huis. China had in 2016 te maken met 'een opeenstapeling van binnenlandse en buitenlandse problemen en risico's', opent het jaarverslag van de Chinese regering dat Li gisteren voordroeg in Peking. Vanuit heel China kwamen 3000 parlementsleden naar Peking om hun grotendeels ceremoniële rol te vervullen. Ze buigen zich de komende tien dagen vooral over China's eigen problemen. Maar meer dan normaal gaat het Volkscongres ook over China's internationale rol.


De binnenlandse agenda biedt weinig verrassingen. Een naar beneden bijgesteld groeidoel van 6,5 procent moet China's transitie naar een innovatieve consumptie-economie vooruit helpen (vorig jaar groeide China's bnp met 6,7 procent). De Financial Times meldde gisteren dat China's banksysteem nu wel groter is dan dat van de eurozone, een indicatie dat China's economie steeds meer op leningen leunt. 'Zombiebedrijven', staatsbedrijven die ondanks tegenvallende prestaties om politieke redenen overeind worden gehouden, moeten nu eindelijk dicht. En de aanpak van de luchtvervuiling blijft een prioriteit.

Verenigde Staten

De nieuwe president in Amerika, China's belangrijkste tegenwicht, wordt niet genoemd. Maar Trumps schaduw is moeilijk te missen. Zo heeft het jaarrapport het over de opkomst van 'antiglobaliseringsdenken' en waarschuwt het tegen handelsprotectionisme, een boodschap die het ook tijdens het optreden in januari van president Xi Jinping tijdens het Wereld Economisch Forum goed deed. Dat China zelf buitenlandse investeerders uit een groot deel van de eigen economie weert, blijft onvermeld.


Hier tegenover plaatst China zich als 'verantwoordelijke grootmacht' die zich blijft inzetten voor een multilaterale wereldorde. Een relatief bescheiden militair budget (net als vorig jaar 1,3 procent van het bnp) moet China's vreedzame intenties illustreren. Nadat Trump opriep het Amerikaanse defensiebudget - nog altijd viermaal zo groot als dat van China - te verhogen, pleitten sommige experts in China voor fors meer geld voor het leger. Onnodig, zei woordvoerder Fu Ying zaterdag tijdens een persconferentie. "Kijk naar de afgelopen tien jaar, naar de conflicten en zelfs oorlogen die vele slachtoffers eisten. Welke daarvan heeft China veroorzaakt?", zei de topdiplomate.


Maar een voortrekkersrol spelen in een wereld waarin de VS een stapje terug doen is niet vanzelfsprekend. Op losse dossiers, zoals de uitvoering van het klimaatakkoord van Parijs, wil het land wel leiden. Dat doet het ook binnen het gisteren veelgenoemde eigen initiatief voor internationale handelsroutes: de nieuwe Zijderoute.


Maar China neemt niet zomaar afscheid van tientallen jaren buitenlands beleid gestoeld op het afkeuren van inmenging in andermans zaken. Daarbij is het in onzekere tijden 'nog belangrijker' om eerst de problemen in eigen land, zoals het groeiend gat tussen arm en rijk, aan te pakken, aldus de premier. Naast risico op handelsoorlogen en toenemend conflict, geeft onrust in de VS en Europa ruimte aan China om zich te presenteren als relatief stabiele wereldspeler.


Meer dan onder zijn voorgangers zullen president Xi Jinpings beslissingen van belang zijn voor hoe proactief China zich internationaal opstelt. Xi's status als 'kern' van het collectieve leiderschap - een titel die hij afgelopen najaar kreeg - is met zeven vermeldingen een centraal thema in de regeringsplannen voor dit jaar. Xi's dominante rol is tekenend voor de manier waarop China een open houding naar buiten combineert met een steeds hardere hand binnenshuis. Ook dat is belangrijke informatie voor een wereld op zoek naar leiderschap.

Partijcongres

Niet de net begonnen parlementsbijeenkomst, maar een partijcongres van de Communistische Partij, gepland voor dit najaar, is China's politieke evenement van het jaar. Achter de schermen wordt de komende weken druk onderhandeld over de vele leiderswissels die in de herfst zullen plaatsvinden. Zo gaan vijf van de zeven leden van het Staand Comite van het Politburo, China's belangrijkste bestuursorgaan, met pensioen. Xi Jinping (63) blijft zitten voor zijn tweede vijfjarige termijn. Analysten verwachten dat Xi na het congres politiek zo stevig in het zadel zal zitten dat hij meer vaart zal durven maken met China's economische hervormingen. Die verlopen de laatste jaren te langzaam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden