Opinie

China lijkt te floreren, maar gaat het niet redden

Milieuactivisten bij de vervuilde Qinghe-rivier in China. Beeld epa
Milieuactivisten bij de vervuilde Qinghe-rivier in China.Beeld epa

WIM VAN DE CAMP   Als China niet snel politieke en economische hervormingen doorvoert, zal het zijn koppositie verspelen, waarschuwt Europarlementariër Wim van de Camp.

Wimvan de Camp leider CDA Europarlement en lid Chinadelegatie van het Europees Parlement

Velen beschouwen China als een wereldmacht: een groot land met een grote toekomst. Inderdaad ontwikkelt China zich snel, maar het zal ergens vastlopen. Mijn indruk is: China gaat het niet redden. Waarom deze boude uitspraak? Ik denk dat er zes serieuze redenen zijn voor deze opvatting.

Het voornaamste probleem is dat China nog steeds worstelt met het eenpartijsysteem van de Communistische partij CCP. De CCP is niet toegesneden op 2013: de partij is niet democratisch, de top beslist en verdeelt de banen. De partij heeft geen legitimatie onder de bevolking. Dat gaat steeds meer wringen, merk ik bij mijn vele bezoeken aan China in de afgelopen twintig jaar. De burgers worden mondiger en kritischer. Reacties op het digitale platform Weibo, de Chinese tegenhanger van het Amerikaanse Twitter, bevestigen dat beeld. De partij wil echter geen macht inleveren.

Ten tweede: sinds de hervormingen kent China een overweldigende economische groei, maar van de slechtste kapitalistische soort. Bittere armoede gaat nu gepaard met exorbitante rijkdom. En de verschillen groeien. Van de 1,3 miljard Chinezen rijden er bij wijze van spreken 100 miljoen in een Porsche terwijl de rest in armoede leeft. Dat gaat leiden tot onrust onder de bevolking omdat Aziaten, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Amerikanen, meer waarde hechten aan de gemeenschap dan aan het individu. De enorme economische groei brengt zware milieuvervuiling met zich mee. Je ziet er almaar meer rokende schoorstenen van fabrieken en energiecentrales. De luchtvervuiling in de grote steden is zo ernstig dat het niet meer in de grafieken past.

Corruptie
De naam Gele Rivier kan beter gewijzigd worden in Zwarte Rivier. China heeft disproportioneel veel kolengestookte centrales, met alle smog en CO2-problematiek van dien. En dan spreek ik nog niet over de grote vraag naar grondstoffen die deze inefficiënte economie opeist. Om aan die enorme vraag te kunnen voldoen, rooft China grote hoeveelheden grondstoffen uit Afrika.

De groeiende rijkdom gaat gepaard met enorme corruptie. De nieuwe president heeft aangekondigd deze corruptie te gaan bestrijden, maar dat is vrijwel onmogelijk in een samenleving die zo corrupt is. De corruptie lijkt een wezenlijk onderdeel van het economisch systeem.

Talrijk zijn de verhalen over ambtenaren met tientallen dure horloges of vele huizen. Het recente proces tegen toppoliticus Bo Xilai behoort niet tot de aanpak van corruptie, vrees ik. Dit is eerder toonbeeld van een machtsstrijd: Bo Xilai is gewoon door politieke tegenstanders rigoureus op een zijspoor gezet.

Corruptie en machtsspelletjes zullen ondernemers afschrikken en frustreren. De risico's van investeringen worden te groot als steeds ambtenaren hun hand komen ophouden in ruil voor vage vergunningen.

Vergrijzing
China beschikt daarnaast niet over het juiste management. Het hanteert verkeerde governance-modellen als het gaat om kwaliteit, inventiviteit, duurzaamheid en innovatie.

Bekend is dat Chinese statistieken onbetrouwbaar zijn: de politieke top kan de cijfers van bijvoorbeeld het stroomverbruik eenvoudig laten aanpassen. Hoe kan een samenleving deugdelijke besluiten nemen op basis van onjuiste cijfers? We hebben in Griekenland gezien hoe dat faliekant fout kan lopen. Ook dit leidt tot een te dure, inefficiënte economie waardoor China door landen als Vietnam, Indonesië en opnieuw Japan voorbijgestreefd zal worden. Dit lijkt een realistisch scenario nu de Japanse economie na twintig jaar stagnatie weer lijkt te groeien.

Ten slotte de vergrijzing. Sinds 1979 mag elk Chinees echtpaar slechts één kind krijgen; de laatste tijd is dat voor sommigen iets versoepeld naar twee kinderen. De eenkindpolitiek heeft geleid tot een overschot aan jongens (112 jongens voor 100 meisjes in 2013), en het leidt op korte termijn ook tot een tekort aan jonge mensen. Zelfs met 1,3 miljard inwoners kan je er in de nabije toekomst te weinig hebben!

Voor deze zes uitdagingen zal China een oplossing moeten vinden, en daar is grote haast bij geboden, als China al deze problemen adequaat het hoofd wil kunnen bieden. Oplossingen zouden gezocht moeten worden in het Europese model. Het verkleinen van de verschillen tussen arm en rijk en het stimuleren van verantwoorde economische groei zouden daarbij voorop moeten staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden