China legt buitenlandse ngo's aan banden

Voor het eerst heeft China een wet voor het managen van buitenlandse non-gouvernementele organisaties (ngo's) in het land. Die moeten zich aan de Chinese wet houden en dus 'de Chinese nationale eenheid, veiligheid of etnische eenheid niet in gevaar brengen' of 'China's nationale belangen niet beschadigen'. De organisaties, die hiervoor veelal in een grijze zone opereerden, mogen zich niet met politiek bezighouden en geen geruchten verspreiden.


De wet, die gisteren inging, vereist dat duizenden buitenlandse organisaties in China zich registreren bij de politie en een overheidspartner vinden die 'toezicht' op hen houdt. Ze mogen geen geld inzamelen of leden werven in China. Bij veel organisaties, die zich bezighouden met milieubescherming en armoedebestrijding tot rechtshulp en vrouwenrechten, heerst grote onzekerheid over de invloed die de nieuwe regels zullen hebben op hun activiteiten in het land.


Pas op 20 december werd een lijst bekendgemaakt met overheidsinstellingen waarmee de ngo's mogen samenwerken. Hoewel vrijwel geen enkele organisatie zich door die snelle deadline op tijd heeft kunnen registreren, gaf een ambtenaar van het ministerie voor openbare veiligheid in november al aan dat er geen sprake is van een 'transitieperiode'. Kortom, de wet gaat in zoals gepland.


Voor veel organisaties betekent dit dat ze hun strategie in China moeten heroverwegen. De angst bestaat dat ngo's die werken op een terrein dat de Chinese overheid als politiek gevoelig beschouwt, zoals het trainen van advocaten of vakbondsmensen, geen partner zullen vinden. Sommige organisaties hebben aangegeven hun medewerkers op non-actief te zetten tot het is gelukt om een registratie te krijgen. Anderen sluiten hun kantoren in China, of proberen zich als lokale Chinese ngo te registreren.


De wet wordt gezien als een nieuwe stap in een reeks van pogingen om de invloed van 'vijandelijke krachten', die vaak uit het buitenland komen, aan te pakken. In een recente video die het ministerie van openbare veiligheid, dat over de politie gaat, op internet zette, worden buitenlandse ngo's en diplomaten ervan beschuldigd een 'kleurenrevolutie' te willen ontketenen: burgers inzetten ter promotie van democratie. De propagandavideo wijst met opzwepende muziek op het gevaar van samenwerking van Chinese burgers en buitenlandse organisaties. Die zouden hen als pionnen voor anti-Chinese doeleinden inzetten.


Door ngo's financieel steeds strakker aan banden te leggen en Chinese organisaties te verbieden om buitenlands geld te aan te nemen, wordt dit soort samenwerkingen steeds moeilijker.


Tegelijk zijn de regels onderdeel van president Xi Jinpings agenda om de rechtsstaat te verstevigen. Veel van de taken die de wet aan de politie toeschrijft, zoals het sluiten van organisaties, had zij in de praktijk al. Optimisten merken dan ook op dat het vastleggen van wat de Chinese overheid wel en niet kan doen ook een stap richting transparanter bestuur is. Maar tot nu toe lijken de restricties eenzijdig. De wet geeft de Chinese staat 'bijna ongelimiteerde ruimte om de ngo's te monitoren en lastig te vallen', luidde een reactie van de EU al eerder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden