China leert de wetlands waarderen

Koning Willem-Alexander is van plan morgen de wetlands bij Shanghai te bezoeken. Die werden eerst als onland gezien, maar nu omarmd als wateropvang tegen overstromingen. De natuur vaart er wel bij.

De donkergroene verf op de houten loopbrug plakt nog als je eroverheen loopt. "Net vorige week geverfd. Voor de komst van jullie koning!" roept Ren Wenwei enthousiast. De directeur van het kantoor van het Wereld Natuur Fonds (WWF) in Shanghai wijst vervolgens naar de zee van wuivend riet die zich aan beide kanten van de groene loopbrug uitstrekt: "Dat hier weer riet groeit, is een heel goed teken. Het oorspronkelijke landschap keert terug."

Dit is natuurreservaat Dongtan op Chongming, een eiland ruim twee keer zo groot als Texel, voor de kust van Shanghai. De getijdengebieden hier zijn onderdeel van een natuurgebied langs China's kust dat cruciaal is voor trekvogels en zeeleven. Maar dit landschap - vergelijkbaar met het Nederlandse Waddengebied - is in gevaar door te snelle inpoldering en de opmars van invasieve plantsoorten. Sinds de jaren vijftig is al de helft van de gebieden verdwenen.

Het bezoek van de Nederlandse koning dat voor morgen gepland is, als onderdeel van het staatsbezoek aan China, komt directeur Ren dan ook goed uit. "De koning kan het onderwerp op het hoogste politieke niveau, bij president Xi Jinping, op de kaart zetten. Dat is goed voor onze zaak."

Op Chongming zal koning Willem-Alexander ook getuige zijn van de ondertekening van een overeenkomst tussen het Chinese 'staatsbosbeheer' en het Nederlandse WNF. Daarin staat dat de komende vijf jaar 30 procent van de getijdengebieden beschermd moeten worden.

Het is de hoogste tijd dat de regering zulke concrete doelen stelt voor de bescherming van de gebieden. Langs 61 procent van China's 18.000 km lange kust staan nu al hoge 'zeemuren': dijken die de lokale ecosystemen drastisch veranderen. Volgens Ren is inpolderen op zich geen probleem. Dat gebeurde altijd al en er is nu eenmaal land nodig voor landbouw en industrie. Maar het tempo ligt de laatste decennia veel te hoog. Ondoordacht polderen zorgt voor nodeloze verspilling van natuurgebieden.

"In Shanghai valt het nog mee, dit wetland is nu al verklaard tot beschermd gebied. Maar het grootste probleem is dat er op landelijk niveau geen wet is die het gebruik van de wetlands reguleert. Officieel zijn de gebieden 'ongebruikt land', waarmee lokale overheden dus mogen doen wat ze willen."

In 1998, toen de Yangtze-rivier enorm overstroomde, ging er in China voor het eerst een lampje branden: de getijdengebieden zijn er niet alleen maar voor de sier, maar spelen als opvangzone ook een levensbelangrijke rol in het beschermen van China's grote steden. Toch komt het bewustzijn maar traag op gang. Op centraal niveau houdt een scala aan autoriteiten zich bezig met het kustgebied, terwijl lokale overheden vaak veel geld kunnen verdienen aan de ontginning ervan.

"Soms komen de belangen van de verschillende partijen overeen, maar zeker niet altijd", verzucht Ren. Het is daarom belangrijk dat de roep om bescherming uit meer lagen van de samenleving komt en niet te afhankelijk is van de overheid. Zo speelt China's groeiende groep vogelaars een belangrijke rol in het verspreiden van kennis over welke plekken rond de Gele Zee het hardst bescherming nodig hebben.

De gebieden zijn deel van de belangrijke trekroute door Oost-Azië die zich uitstrekt over 22 landen en door ongeveer 50 miljoen trekvogels wordt gebruikt. Op hun tocht van Australië naar Siberië hebben de trekvogels maar enkele rustpunten. "Als die verdwijnen", legt vogeldeskundige Ma Zhijun van de prestigieuze Fudan-universiteit uit, "kunnen ze nergens bijtanken en is het met ze gedaan."

Ma komt elke week wel een keer naar Chongming om vogels te tellen. Dan overnacht hij in het gebied en staat hij 4 uur 's ochtends met de vogels op. De iconische en bedreigde lepelbekstrandloper ziet hij op Chongming maar een paar keer per jaar. Professor Ma, vandaag gekleed in gympen en een wijd geruit overhemd, reist met het openbaar vervoer. "Ik rijd geen auto!", lacht hij breed. Vanuit Shanghai is de busrit tenminste twee uur, maar dat is niks vergeleken met de tijd vóór 2009, toen Chongming nog niet door een lange brug met het Chinese vasteland verbonden was. Vele jaren kwam hij met de boot naar het gebied. Als het mistig was, kon hij 's avonds niet eens terug.

Nu is de brug een belangrijk onderdeel van een regeringsstrategie om economische ontwikkeling en natuurbescherming te verenigen. Chongming profileert zich de laatste jaren succesvol als de 'achtertuin' van de 22 miljoen inwoners van Shanghai. Steeds meer van hen hebben een eigen auto en kunnen via de nieuw aangelegde wegen in een uur op het groene, industrie-vrije eiland zijn. Bijvoorbeeld voor een bezoek aan een van de natuurgebieden die voor het publiek zijn opengesteld.

De verschuiving van industrie naar toerisme past in de omwenteling richting een duurzame economie die de Chinese regering onderschrijft. Het eiland fungeert hierin als voorbeeld voor andere regio's in China.

Ook vanochtend komt er een bus uit Shanghai aan, vol ouderen die het gebied komen bekijken. Met hun camera's in de aanslag en hun parapluutjes tegen de felle oktoberzon boven het hoofd schuifelen ze langs het riet. De 52-jarige Cheng Zhiwen is op stap met zijn ouders. Twintig jaar geleden verhuisde het gezin vanaf het eiland naar Shanghai, en nog steeds komen ze af en toe terug voor de rust. Het is de derde keer dat ze het reservaat bezoeken.

Cheng legt uit dat het gebied er niet altijd zo uitzag: "Het is nu veel mooier. Vroeger snapten we niet wat 'wetlands' waren. Dat concept hadden we helemaal niet. Nu weten we veel meer over de ecologische waarde van dit gebied. Het moet beschermd worden."

Voor de toeristen is er op dit moment van de dag niet heel veel te beleven. De vogels zijn wel te horen, maar anders dan in de vroege ochtend, verschuilen ze zich in het hoge riet. Voor de komst van de Nederlandse koning komt er daarom morgen een traditionele vogelfluiter langs, die een aantal vogels tevoorschijn moet lokken. En nu maar hopen dat ze reageren.

Een houten loopbrug voert de bezoekers door het wetland van natuurreservaat Dongtan bij Shanghai.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden