China houdt EU graag te vriend, maar heeft daar niet veel voor over

In juli ontmoette de voorzitter van de Europese Commissie, Donald Tusk, de Chinese premier Li Keqiang in Peking. Beeld REUTERS

Peking probeert de relatie met de Europese Unie vooral positief te houden. Maar het is de vraag of de EU-China-top dinsdag ook inhoudelijk iets oplevert. 

“De lente is vroeg ontloken in Brussel”, aldus Zhang Ming, de Chinese ambassadeur bij de Europese Unie, afgelopen weekeinde in de Chinese staatsmedia. In aanloop naar de EU-China-top, die dinsdag in Brussel plaatsvindt, toonde de ambassadeur zich zowaar van zijn poëtische kant. Want, zo ging hij verder: “Ook door de Chinees-Europese relaties waait er een frisse lentewind.”

Zulke mooie woorden, over lentefrisse samenwerking, dialoog en wederzijdse belangen, zullen de Chinese onderhandelaars – met premier Li Keqiang op kop – vandaag in Brussel uitgebreid laten horen. Want in het huidige tijdperk van verschuivende economische en geopolitieke relaties wil China graag de EU te vriend houden. Maar de EU zelf, die is niet meer zo zeker of ze dat wel wil.

‘Systemische rivaal’

De jaarlijkse EU-China-top wordt voor de 21ste keer gehouden. Dit jaar zit er behoorlijk wat spanning op de relatie. Door de toenemende Amerikaanse confrontaties met China, het groeiende autoritarisme van president Xi en de snelle opkomst van Peking op het wereldtoneel is in Brussel een knop omgegaan. De reeds langer sluimerende onvrede over China is nu tot wasdom gekomen.

Vorige maand publiceerde de Europese Commissie een nieuwe China-strategie, die ongemeen scherp is van toon. Voor Brussel is China nog steeds een partner met gelijklopende belangen – zoals de strijd tegen klimaatverandering of de nucleaire deal met Iran. Maar daarnaast is China ook een ‘economische concurrent’ en ‘systemische rivaal’, waarvoor de EU-lidstaten beducht moeten zijn.

Positieve draai

Voor China zijn dat weinig flatterende etiketten, maar de Chinese diplomaten doen hun best om de Europese bewoordingen een positieve draai te geven. Zoals de Chinese minister van buitenlandse zaken Wang Yi, na een bijeenkomst in Brussel ter voorbereiding van de EU-China-top: “Goedaardige concurrentie maakt de Europees-Chinese samenwerking alleen maar sterker en levendiger.”

Peking wil vermijden dat Europa – ondanks Trump – richting VS opschuift, en dat er een machtsblok zou ontstaan tegen China. Dus beklemtonen de Chinese diplomaten de gelijkenissen met Europa – inzet voor een multilaterale wereldorde en economische globalisering – en minimaliseren ze de verschillen. “Er zijn veel meer onderwerpen waarover we het eens zijn dan niet”, aldus Wang Yi.

Ook de grote aandacht van China voor Europa is een manier om in de gunst te komen. Het bezoek van premier Li volgt amper twee weken na het Italië-Monaco-Frankrijkbezoek van president Xi. Ook die reageerde minzaam op de scherpe Chinastrategie van de Europese Commissie: “Natuurlijk zijn er verschillen en is er concurrentie, maar het is positieve concurrentie.”

Maar zoals wel vaker worden Pekings mooie woorden niet gevolgd door daden. China betuigt altijd zijn respect aan de Europese eenheid, maar haalde Italië vorige maand apart over om mee te doen aan het controversiële Nieuwe Zijderoute. En na Brussel reist premier Li door naar Kroatië, voor de ‘16 + 1’, een Chinees onderonsje met Oost- en Centraal-Europese landen. Volgens Brussel zaait China daarmee verdeeldheid.

Peking is niet geneigd zich van die Brusselse klachten veel aan te trekken. De Europese Unie hangt nu eenmaal als los zand aaneen, en tal van regeringen staan met gretige blik klaar om Chinese investeringen te ontvangen. Zolang de EU-lidstaten er niet in slagen om met één stem te spreken, kan van China moeilijk verwacht worden naar één stem te luisteren, lijkt de Chinese redenering. Maar ook op inhoudelijk vlak zijn weinig daden te verwachten. Op de top willen EU-Commissie- en Raadsvoorzitter Jean-Claude Juncker en Donald Tusk garanties inzake enkele aanhoudende knelpunten, zoals de oneerlijke handelspraktijken, de veiligheid van Chinese 5G-technologie en mensenrechten. Maar China vindt dat het op dat vlak al voldoende concessies heeft gedaan.

Blamage

Volgens verschillende Europese bronnen, zo meldden persbureaus Reuters en AFP, ziet het ernaar uit dat de EU-China-top zal eindigen zonder gezamenlijke verklaring, in diplomatieke termen een blamage. Het toont dat China de Europese Unie graag te vriend wil houden, maar er niet heel veel voor over heeft, zeker niet zolang het goed zakendoen is met de verdeelde EU-lidstaten.

In zijn commentaar minimaliseerde de nationalistische krant Global Times alvast de noodzaak van een gezamenlijke verklaring. De goede band tussen de EU en China zou standhouden, aldus de krant, wat de top ook brengt. “Het is niet verrassend dat er verschillen zijn tussen China en de EU, maar de rode draad in de bilaterale relaties is dat de samenwerking beter wordt.”

Lees ook: 

Terwijl Brussel zijn relatie met Peking aftast, doet de Balkan al volop zaken met China

De leiders van de Westelijke Balkan zijn niet bij de EU-China-top, hun landen zijn immers (nog) geen lid van de unie. Terwijl Brussel zijn relatie met Peking aan het aftasten is, doet de Balkan al volop zaken met China.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden