China, Hongarije, Nigeria ... ook daar klinkt #MeToo, maar het is overal anders

Beeld Studio Vonq

Wat begon met een schandaal in Hollywood, leidt inmiddels tot verhitte discussies in tal van landen. Hoe die gevoerd wordt, zegt veel over de cultuur.

#Hongarije: Een hand tussen de benen hoorde erbij

"Meneer de docent houdt van jonge meisjes." Dat wist iedereen in het Boedapester Blijspelhuis waar theaterdocent en -regisseur László Marton directeur was. Maar nadat acht vrouwen in het kader van #MeToo een boekje over Marton hadden opengedaan, nam de meervoudig bekroonde theatermaker deze week toch ontslag.

Marton nodigde jonge meisjes graag uit voor een ijsje, en van het een kwam het ander: een vriendelijke hand op de arm werd een hand tussen de benen of op de borst. Een beginnende actrice die liet merken er niet van gediend te zijn dat hij in de auto masturbeerde, kreeg te horen dat ze moest ontspannen. Opvallend genoeg blijken meerdere van zijn slachtoffers wel degelijk iets te hebben gezegd tegen anderen. En heel vaak kregen ze dan te horen dat het de prijs was die je moet betalen om voor zo'n topregisseur te werken.

Zo ontvluchtte één meisje dat tijdens haar sollicitatie door Marton werd betast, in paniek het theater uit en belde thuis haar moeder op. Die meende dat ze haar verontschuldigingen moest aanbieden, anders zou ze als actrice nergens aan de slag komen. Zelfs nu nog menen mannelijke collega's dat Marton toch een echte heer is en dat het strelen van dijen of schouders geen echt lastigvallen is.

Het is niet voor het eerst dat misbruik op grotere schaal naar buiten komt. In 2015 gelastte de Elte-Universiteit in Boedapest het eerstejaarskamp af, omdat een jaar eerder meerdere studentes door leden van de organisatie waren verkracht. Maar seksueel misbruik was geen bespreekbare kwestie. Toen er gevallen van misbruik in de kerk opdoken, werden die succesvol onder het tapijt geveegd.

#MeToo houdt de Hongaarse media minder bezig dan de Nederlandse, maar heeft ook buiten de zaak Marton wel iets losgemaakt. Toen de facebookgroep 'Ik hoorde het in Pest', met pakweg 370.000 leden, besloot ruimte te maken voor #MeToo-verhalen, hadden de beheerders op een enkele reactie gerekend. Het werden er tientallen. Inmiddels heeft ook een bekende literator verklaard dat hij als zeventienjarige door zijn baas is betast.

Runa Hellinga

#China: Zo zijn de Chinese mannen niet, toch?

Nee, gelukkig komt dit schandalige gedrag in China niet voor. Dat was de strekking van een recent artikel over #MeToo in de vooraanstaande Engelstalige staatskrant China Daily. Chinese mannen zijn immers opgevoed met respect voor vrouwen.

"Chinese mannen wordt geleerd om hun vrouwen te beschermen", schrijft de auteur van het artikel, een Canadees-Egyptische oudere man die in China woont. "Ongepast gedrag jegens vrouwen, inclusief aanranding, is strijdig met iedere traditionele Chinese waarde of gebruik."

Kan wel zijn, reageren veel vrouwen en ook mannen in China, maar de praktijk is toch anders. Er zijn verhalen over actrices die wel degelijk seksueel geïntimideerd of aangerand worden door regisseurs en filmbazen. Ook in andere sectoren komt dit gedrag voor.

Een derde van de Chinese studentes geeft aan ooit seksueel lastiggevallen te zijn, onder vrouwen in textielfabrieken is dat aandeel zelfs 70 procent. Ook thuis en in de altijd drukke metro's en bussen komt seksueel geweld veel voor, volgens onderzoek heeft bijna de helft van de Chinese mannen zich hieraan weleens schuldig gemaakt.

Opvallend is wel dat het vooral westerlingen zijn die nu commentaar leveren. Zo doet de Amerikaanse politiek commentator Bethany Allen-Ebrahimian op de website Foreign Policy verslag van haar ervaringen als jonge vrouw in China. Zij werd op haar 19de, terwijl ze studeerde in China, verkracht. In het artikel slaagt ze erin om dit drama te vertellen, inclusief haar eigen schaamte, en vervolgens te analyseren hoe het zover kon komen.

Haar conclusie: het beeld van de westerse vrouw als seksueel gemakkelijke prooi met een losse moraal is zo sterk in China, dat het voor de jonge mannen die ze daar ontmoette moeilijk was om haar met andere ogen te bekijken. Dit verwrongen beeld wordt gevoed door vooral Amerikaanse films en tv-series, waarin vrouwen en mannen vrijelijk met elkaar in bed duiken.

Op Chinese sociale media, zoals Weibo, is #MeToo geen thema. Er is wel aandacht voor de campagne in andere landen, melden twee jonge vrouwen in Peking. Maar voor een Chinese hand in eigen boezem lijkt de tijd nog niet rijp.

Gijs Moes

De Italiaanse actrice en regisseuse Asia Argento is een van de actrices die de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein begin oktober openlijk hebben beschuldigd van verkrachting. Beeld AFP

#Italië: #DieKeerDat is alweer overgewaaid

#MeToo is in Italië omgevormd tot #QuellaVoltaChe, diekeerdat. Deze maand verscheen de hashtag honderden keren op Twitter. Vrouwen schrijven over die keer dat 'de meester me vroeg om een snoepje uit zijn broekzak te halen' en over die keer dat 'ik twaalf was en een man me in de lift betastte en ik hoopte dat de liftdeuren snel open zouden gaan'. Ook op andere sociale media, in praatprogramma's op televisie en in kranten is er gediscussieerd over het seksueel misbruik en de intimidatie van vrouwen door mannen.

Maar beduidend meer aandacht kreeg de Italiaanse actrice en regisseuse Asia Argento. Zij is een van de actrices die de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein begin oktober openlijk hebben beschuldigd van verkrachting. Argento vertelde dat ze 21 was toen hij haar in een hotelkamer in Cannes - tegen haar zin - orale seks opdrong.

Tot haar verbijstering en woede kreeg Argento niet alleen begrip, maar ook kritiek, ook van vrouwen. Een rechtse krant schreef over de zaak Weinstein en de kop op de voorpagina luidde: 'Eerst hebben ze seks en dan dreinen ze en doen ze net of ze spijt hebben'. De strekking: ingaan op de avances van de baas is prostitutie, geen verkrachting, Argento had 'nee' kunnen zeggen maar liet zich lekker likken omdat Weinstein veel voor haar werk kon betekenen.

Argento is naar Berlijn gevlucht en de hele discussie is ingezakt. De laatste #QuellaVoltaChe op Twitter dateert van 19 oktober. Hier en daar doen journalistes pogingen om te verklaren waarom de vrouwen in Italië niet massaal protesteren tegen wat mannen allemaal ongewenst met ze doen. Ze wijzen op de sterke machocultuur en op het feit dat er tijdens een rechtszaak nog tot aan 1981 verzachtende omstandigheden golden als een man zijn vrouw had vermoord omdat ze was vreemdgegaan.

Wat ook een rol speelt, is dat weinig vrouwen hier machtsposities hebben, dat er in de sociale omgang sowieso veel fysiek contact is en dat er achtelozer wordt gereageerd op voorvallen die in andere landen als seksuele intimidatie worden bestempeld.

Pauline Valkenet

#Zweden: Het debat was allang gaande

In Zweden kwam de #MeToo-beweging al op gang, ver voordat de openheid over seksuele intimidatie met deze pakkende term werd aangeduid. Naar buiten treden met een verhaal over ongewenste toespelingen, of erger, lijkt hier al lang geleden genormaliseerd.

Afgelopen zomer vertelde een politicus tijdens een jaarlijks politiek evenement op Gotland onder haar rokje te zijn gefotografeerd. En onlangs openbaarde een lid van de rechts-populistische Zweden Democraten door een partijcollega te zijn misbruikt. Het zou bijna een eigen rubriek kunnen zijn in het nieuws: seksueel geweld op de sportclub, in de kerk, op kantoor...

Toch, of juist daardoor, vindt #MeToo hier groot gehoor. Voor sommigen is de hype net het laatste duwtje in de rug. Opvallend zijn de misstanden in mediabedrijven. De ene na de andere redactie en omroep wordt in verlegenheid gebracht door medewerkers, of oud-medewerkers, die uit de school klappen over mediamagnaten die hun machtspositie misbruiken voor een vorm van seksueel geweld. Vooral bij de krant Aftonbladet en de zender TV4 heerst crisis.

In het parlement is het onderwerp ook nieuw leven ingeblazen. Meer dan twintig politici zeggen seksueel geweld te hebben ondervonden in het politieke milieu. Een aantal parlementsleden pleit nu voor een 'consensuswet'. In plaats van te verbieden seks te hebben met iemand die 'nee' zegt, eisen deze parlementariërs een verbod op seks met iemand die geen volmondig 'ja' zegt. De minister van buitenlandse zaken, Margot Wallström, prijst de vrouwen die hun verhaal doen, maar heeft ook opgeroepen tot 'concrete politieke actie'.

Die is in feite al in gang gezet. Vanaf 2018 heeft Zweden een apart overheidsorgaan voor 'seksegelijkheid' dat de opdracht heeft om 'de normen van mannen te veranderen en het geweld tegen vrouwen te stoppen'. Åsa Regnér, de minister voor gelijke kansen - want die hebben we al in Zweden - verklaarde dat de 'gebeurtenissen van afgelopen week de urgentie van een dergelijke autoriteit nog eens benadrukken'.

Anne Grietje Franssen

Regisseur James Toback. Beeld AFP

#Verenigde Staten: Ontkennen helpt niet, betalen ook niet meer

Regisseur James Toback (72) ontkent. Maar de verhalen - hij vroeg actrices die kwamen praten over een rol om zich uit te kleden of hem tegen zich aan te laten rijden - komen inmiddels van meer dan tweehonderd vrouwen.

Gevierd politiek journalist Mark Halperin koos voor voortschrijdend inzicht over zijn optreden bij tv-netwerk ABC in de jaren negentig en nul. Nadat vijf vrouwen anoniem aan nieuwszender CNN vertelden hoe ze in zijn kantoor bij hem op schoot moesten komen zitten, zei hij: "Ik begrijp nu uit deze verhalen dat mijn gedrag ongepast was en anderen pijn heeft gedaan."

Oud-president George H.W. Bush zou het zo kwaad niet bedoeld hebben. "President Bush is 93 jaar en al zo'n vijf jaar gebonden aan een rolstoel, dus zijn arm komt laag om het middel van mensen met wie hij op de foto gaat", aldus zijn woordvoerder. Die er aan toevoegt dat hij "soms vrouwen op de billen heeft getikt, iets wat hij goedmoedig bedoelde." En Elie Wiesel, Nobelprijswinnaar voor de vrede en pleitbezorger van mensenrechten, die zijn hand naar die plek zou hebben laten dwalen bij Jenny Listman uit New York, 28 jaar geleden, is dood.

Wat twee jaar geleden in het geval van tv-komiek Bill Cosby nog een gewaagd onderwerp was, is nu dagelijks nieuws. Daarbij lijkt mee te spelen dat twee belangrijke wapens van machtige mannen bot worden als vrouwen samen optrekken: schaamte en de 'geheimhoudingsovereenkomst'. Slachtoffers van mannen als Bill Cosby of Harvey Weinstein werden vaak afgekocht. Ze moesten dan zo'n verklaring tekenen - waarbij sommigen opgelucht zullen zijn geweest dat ze niet de openbaarheid hoefden te zoeken. Wie de geheimhouding schendt, kan gedwongen worden de schadevergoeding weer terug te geven.

Maar Zelda Perkins, die het ongeluk had Weinsteins secretaresse te zijn, besloot deze week voor het eerst na 19 jaar toch over haar ervaringen te spreken, tegen de Financial Times. In een aantal Amerikaanse staten zijn nu wetsontwerpen ingediend om in gevallen van seksueel misbruik en discriminatie geheimhoudingsovereenkomsten ongeldig te verklaren.

Bas den Hond

#Nigeria: Je recht halen is ondenkbaar

Nollywood, het Nigeriaanse Hollywood, is in rep en roer. Actrices zijn naar voren getreden met verhalen over wijdverbreid machtsmisbruik en de normalisatie van seksuele intimidatie in de Nigeriaanse filmindustrie, die met zo'n 1000 tot 2000 nieuwe titels per jaar de omvangrijkste is in de wereld na Bollywood, de Indiase filmindustrie. Daarna komt Hollywood.

"Ik heb vaak een rol niet gekregen omdat ik niet met iemand naar bed wilde gaan", zei actrice en activiste tegen seksueel geweld Doroty Njemanze, die al 15 jaar in Nollywood werkt, onlangs tegen de Thomson Reuters Foundation. Deze goede doelenpoot van persbureau Reuters deed navraag naar seksueel misbruik in Nollywood.

Ook acteur Kanayo O. Kanayo, een van de grotere sterren in Nollywood, heeft zich door #MeToo uitgesproken. Hij onthulde dat hij dagelijks gebeld wordt door actrices die onder druk worden gezet om het bed te delen met producers.

Maar daarover klagen is volgens actrice Eeefy Ike zinloos in Nigeria. Het wordt volgens haar gebagatelliseerd. "Ik heb ook in Hollywood gewerkt en ook daar seksuele intimidatie meegemaakt. Het verschil is dat je buiten Hollywood ook nog wel makkelijk werk kunt vinden. Door de armoede in Nigeria zijn er voor actrices minder mogelijkheden en dus ligt er meer druk op vrouwen om met machtige mannen te slapen. Daarbij functioneren onze wetten rond verkrachting niet goed."

In Nigeria is verkrachting - seks met een vrouw zonder haar toestemming (mannen kunnen dus niet verkracht worden volgens die definitie) - strafbaar. Seks met minderjarigen of verstandelijk beperkten, met of zonder toestemming, is ook strafbaar. Maar seks met een echtgenote is nooit strafbaar, dan bestaat verkrachting niet.

Op sociale media vertellen ook Nigeriaanse vrouwen buiten de filmsector over seksueel geweld. "Het lastigvallen van vrouwen gebeurt op zoveel plekken in de samenleving dat mannen het bijna als hun recht zien", schreef verpleegster Faustina Anyanwu (39) op Twitter naar aanleiding van #MeToo. "Dat rapporteren is voor veel vrouwen niet alleen onmogelijk, maar ook ondenkbaar."

Saeda Nourhussen

Lees ook: De schaduwkant van de seksuele revolutie blijkt wel uit #MeToo

Lees ook: Bij #MeToo is de journalistieke lijn wel erg dun en kwetsbaar

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden