China en de keus tussen staatssteun en marktwerking

richtingenstrijd | Moet China zijn industrie nog steunen? Twee Chinese intellectuelen worden nauwlettend gevolgd bij de discussie die ze voeren.

Al maanden zijn Justin Lin en Zhang Weiying, twee van China's belangrijkste intellectuelen, met elkaar in debat over het industriële beleid van hun land. Moet de overheid bepaalde industrieën voortrekken of is die overheidssteun gedoemd te falen?

De antwoorden die ze op die vraag geven, volgen verschillende media al tijden op de voet. Een livedebat tussen Lin en Zhang werd deze maand door vier bekende online-videoplatforms uitgezonden. En ook de staatsmedia beschrijven het onderwerp als 'een van de hotste van het moment'.

Beladen onderwerp

De vraag over het industrieel beleid houdt de gemoederen aardig bezig. In China is de economische rol van de overheid een beladen onderwerp. Het regime beloopt naar eigen zeggen sinds eind jaren zeventig een pad van 'socialisme met Chinese karakteristieken'. Die mix van toenemende marktwerking in combinatie met de sterke hand van de staat, leidde tientallen jaren tot snelle groei. Maar nu die stagneert en China zware industrie, die vaak in handen is van de staat, moet afstoten of innoveren, staat het huidige beleid ter discussie. De overheid moet zich terugtrekken en de markt moet een beslissende rol spelen, was de conclusie van een belangrijke partijbijeenkomst in 2013. Maar drie jaar later is daar nog weinig van te merken, geven ook overheidsfunctionarissen toe, in reactie op de discussie tussen Lin en Zhang.

Hoog tijd om een einde te maken aan die onzin, is het standpunt van Zhang, die bekendstaat als een aanhanger van de Oostenrijkse econoom Friedrich Hayek. Net als Hayek heeft Zhang geen vertrouwen in het oordeelsvermogen van overheidsbureaucraten. "Industrieel beleid is een overblijfsel van de planeconomie", zei hij tijdens het debat op de campus van China's prestigieuze Peking University.

"Innovatie kun je niet plannen", zei Zhang ook. "Zodra je een industrie voorrang geeft, verdwijnt de creativiteit en gaat iedereen elkaar nadoen." Dan krijg je volgens hem overcapaciteit, zoals momenteel in China's staalindustrie en in de productie van zonnepanelen. Of het is gewoon verspilling: zie bijvoorbeeld de enorme bedragen die China tevergeefs stak in het ontwikkelen van een alternatief voor draadloze 3G- internettechnologie.

Zijn tegenstander Justin Lin geeft toe dat industrieel beleid vaak niet werkt. Maar de voormalig hoofdeconoom en vice-president van de Wereldbank (de eerste bekleder van die functie uit een opkomende economie) blijft erbij dat overheidssteun - van het bouwen van wegen tot belastingvoordeel - onmisbaar is bij het ondersteunen van ondernemers.

Net als de Britse econoom John Keynes, tijdgenoot en discussiepartner van Hayek, ziet Lin de overheid als de meest geschikte partij om het overzicht over de economie te houden. "Maar geen elke regering, hoe groot en rijk ook, kan alles ondersteunen. Dus moet er gekozen worden", aldus Lin, die China's economisch succes als een voorbeeld van dit model ziet.

Tromgeroffel

Ondanks al het tromgeroffel vooraf, bracht het live-debat niet veel nieuws. Net zoals hun voorgangers Hayek en Keynes in de jaren dertig, discussieren Lin en Zhang al tientallen jaren met elkaar over overheid en markt. Ze kennen elkaars standpunten door en door. Wel was het format van een een-op-eengesprek met publiek nieuw.

Het was vooral een uitdaging voor de wat stijve Lin, die op een gegeven moment zelfs verzuchtte dat "schrijven eigenlijk veel beter werkt". De scherpe Zhang had de lachers op zijn hand. Hij werd in de duizenden online-commentaren het vaakst tot winnaar van het debat verkozen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden