China drijft wanhopige Tibetanen tot geweld

Van onze buitenlandredactie DEN HAAG - Bij de Tibetaanse 'regering in ballingschap' groeit de vrees dat de frustratie onder Tibetanen zo groot wordt dat ze tot gewelddadig protest zullen overgaan. Een harde Chinese reactie en een vreselijk bloedbad zijn dan, volgens minister Tashi Wangdi, gegarandeerd.

In de Tibetaanse hoofdstad Lhasa volgen de meeste Tibetanen nog de geweldloze lijn die hun geestelijk leider, de Dalai Lama, propageert. Maar, zegt Tashi, in sommige kringen klinkt het gebruik van geweld steeds vaker. “De wanhoop wordt groter, doordat de Chinese immigranten alle banen krijgen. De Tibetanen raken werkloos en ondertussen blijven de prijzen stijgen.” De prijsverhogingen vormden in mei de aanleiding voor demonstraties, die uitliepen op massale betogingen voor onafhankelijkheid. De Chinese politie in Lhasa beeindigde deze met traangas en arrestaties.

China, dat in 1950 Tibet bezette, wordt volgens Tashi steeds onverzettelijker. Thasi is minister van buitenlandse zaken van de Tibetaanse regering in ballingschap, die net als de Dalai Lama in India verblijft. “We hebben Chinese documenten in handen gekregen, waaruit die verharding blijkt. Ze zeggen categorisch dat het Tibetaanse probleem moet worden opgelost door massale verhuizing van Chinezen naar Tibet. Alle Tibetanen moeten worden gemarginaliseerd, uit het economische leven gestoten.” Op protesten zal China volgens hem meedogenloos blijven reageren. “Leraren en professoren, die alleen maar over het culturele verval van Tibet spreken, worden nu zelfs al gearresteerd.”

Tashi ziet het als een 'zwakte van China'. Met het oog op de dood van Deng Xiaoping en de veranderende wereld voelen de communistische leiders zich volgens hem onzeker. “Ze zijn veel banger dan we denken. In een krant uit Hongkong stond onlangs dat Deng heeft gewezen op drie problemen die China bedreigen. Werkloosheid, economische ongelijkheid tussen de regio's en onrust onder de nationaliteiten.”

De vrees voor oproer in de Chinese provincies bleek in september ook al uit een intern rapport dat in China was verspreid. Er dreigt een uitbarsting a la Joegoslavie na Dengs dood, tenzij Peking maatregelen neemt om de toenemende onafhankelijkheid van de provincies een halt toe te roepen. Volgens het rapport zou de Volksrepubliek vooral om economische redenen uiteen kunnen vallen, maar Tashi voorziet ook nationalistische oproer. “In de provincie Qinghai, grenzend aan Tibet, zijn vorige maand onder de moslims al demonstraties uitgebroken. Het leger moest eraan te pas komen, en de treinen werden stilgezet toen de demonstranten naar Peking wilden gaan.”

Hij nam zelf afgelopen week deel aan een besloten overleg in Munchen van delegaties uit Tibet, Oost-Turkestan en Binnen-Mongolie. Ballingen uit deze provincies, die alle drie begin jaren vijftig door China zijn bezet, hebben een Verenigd Comite opgericht. Ze proberen samen te werken tegen de Chinese assimilatiepolitiek, de vernietiging van het milieu en de uitputting van delfstoffen in hun gebied. In Munchen vormden ze een commissie die de mogelijkheid van een politieke en economische eenheid van de drie provincies gaat onderzoeken.

Oost-Turkestan en Tibet grenzen weliswaar aan elkaar, maar Binnen-Mongolie ligt toch een stukje verder weg. “Maar we hebben hetzelfde probleem en dezelfde vijand”, zegt Tashi. “In Binnen-Mongolie is de assimilatiepolitiek al zover gevorderd dat er 18 miljoen Chinezen wonen en nog maar twee miljoen Mongolen.” Zo'n situatie moet volgens hem in Tibet worden voorkomen, al hebben de zeven miljoen Chinese immigranten de zes miljoen Tibetanen reeds overtroffen.

Mede op grond van deze situatie is onafhankelijkheid niet meer het officiele streven van de Tibetaanse regering in ballingschap. De Dalai Lama heeft al diverse keren Peking gevraagd over een politieke oplossing te praten. Hij stelde onder andere een democratische regering in Tibet voor en een halt aan de Chinese immigratie. China weigert daarover te praten; daarom vroeg de Dalai Lama in juli van dit jaar of Peking dan zelf met een eigen voorstel wil komen. Ook daar werd niet op gereageerd

Dak van de wereld

De internationale gemeenschap moet daarom de druk op China opvoeren, meent Tashi. “Alleen al omdat Tibet het dak van de wereld is. Zeven grote rivieren in Azie ontspringen in Tibet, zoals de Mekong en de Brahmaputra. Doordat China al zestig procent van ons bos heeft gekapt, ontstaan enorme milieurampen. Sommige onderzoekers wijten de overstromingen in Bangladesh en andere landen vooral aan de vernietiging van het milieu in Tibet.”

De Tibetaanse regering heeft ook aanwijzingen dat China nucleair afval in noord-Tibet dumpt. “Er is een enorm gebied streng afgesloten. Niemand mag erin, ook niet de internationale milieu-organisaties die erop aandringen.” De uitputting van delfstoffen in Tibet, het vestigen van fabrieken waar alleen Chinezen werken, de arrestaties om politieke redenen, de prijsstijgingen ... het zijn allemaal zaken die de Tibetanen tot wanhoop drijven, aldus Tashi. “Mede doordat de Dalai Lama door veel wereldleiders wordt gesteund, is zijn invloed op de Tibetanen nog groot en blijven ze geweldloos. Maar als de internationale druk op China zou wegvallen, omdat landen vrezen hun handel met China te verliezen, dan wordt het gevaarlijk. China zal dan nog meedogenlozer te werk gaan, en de kans op gewelddadige confrontaties wordt dan groter.”

Al bepleit hij momenteel op zijn Europese rondreis een hardere aanpak van China, toch is minister Tashi redelijk optimistisch. “In China zelf krijgen we al steeds meer steun, van intellectuelen, van studenten. Volgens mij zal na Dengs dood het autoritaire eenpartij-systeem in elkaar storten. Ik denk dat met een democratisch gekozen regering kan worden onderhandeld over een politieke oplossing, bij voorbeeld Tibet als onderdeel van een Chinese federatie. Maar als de internationale gemeenschap de harde lijn in China blijft steunen, dan voorspel ik een bloedbad. Niet alleen in Tibet, maar in heel China.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden