China bouwt in hoog tempo het Volksleger uit tot moderne macht

AMSTERDAM - De explosieve groei van China's militaire apparaat wekt zorgen bij landen als Vietnam, Maleisie en Indonesie. Pekings uitleg dat de modernisering van het leger slechts de afschrikking van potentiele vijanden ten doel heeft, wordt niet geloofd.

Vreemd is de bezorgdheid van China's buren niet. Het defensiebudget van de communistische grootmacht schoot tussen 1989 en 1992 met vijftig procent omhoog naar 6,8 miljard dollar. Het voormalige guerrillaleger is uitgegroeid tot een zwaar bewapende krijgsmacht van drie miljoen man, daarmee de grootste van de wereld. Als koploper met de snelst stijgende defensiebegroting in de Zuidoost-Azie bepaalt China voor een groot gedeelte de defensie-uitgaven elders in de regio.

De angst voor een wapenwedloop in Zuidoost-Azie stijgt met de dag, ook in Amerika. Vanaf eind jaren tachtig is het Chinese leger actief op Amerikaanse wapenmarkten. De Chinese strijdkrachten hebben tussen 1989 en 1991 bijna twee miljoen automatische wapens naar de VS geexporteerd.

De harde valuta die ze voor de wapenleveranties krijgen, wordt gebruikt om nieuwe wapentechnologie aan te schaffen. Ook koopt het Chinese leger bedrijven op in de VS die zich bezighouden met de ontwikkeling van geavanceerde technologie. Zo kocht het Chinese bedrijf CATIC in 1989 de in Seattle gevestigde onderneming Mamco, die gespecialiseerd is in ruimtetechniek. President George Bush maakte deze aankoop ongedaan.

De armlastige Russen springen gretig in op de vraag van de Chinezen naar technologie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie hebben de Russen hun wapentuig en technologie in de uitverkoop gedaan. Peking heeft bijvoorbeeld 26 SU-27-gevechtsvliegtuigen besteld in Rusland. Ook is er sprake van zending van 1 500 Russische technische adviseurs naar China. Vorig jaar heeft Peking voor 1,8 miljard dollar aan moderne Russische wapens gekocht, om het verouderde wapentuig uit de jaren vijftig te vervangen.

De Chinese marine en luchtmacht ondergaan momenteel ingrijpende veranderingen. De oorspronkelijke kustwacht wordt langzamerhand uitgebouwd tot een zogenaamde 'blauw water'-marine met vliegdekschepen.

De activiteiten van de zeemacht kunnen hierdoor tot ver buiten de territoriale wateren reiken. Daarbovenop komt nog eens de aankoop van technologie die het mogelijk maakt straaljagers in de lucht bij te tanken, waardoor hun bereik (in het bijzonder boven de Zuidchinese Zee) groter wordt.

Westerse analisten zien bedreigingen voor de regio, ingegeven door zowel economische als politieke motieven. China heeft onder meer meningsverschillen met Vietnam over territoriale aanspraken op de Golf van Tonkin, gebieden langs de 800 kilometer lange landgrens en de Paracel- en Spratly-eilanden. Bovendien betwisten meerdere landen Pekings aanspraak op de Spratly-eilanden in de Zuidchinese zee. Men vermoedt dat die eilanden grote hoeveelheden fosfor, olie en aardgas bezitten.

China heeft voorgesteld deze grondstoffen in een samenwerkingsverband, waarbinnen alle aan de Stille Oceaan gelegen landen verenigd zijn, te exploreren. Aangezien de Chinezen azen op die natuurlijke reserves, lijkt hun voorstel een beter alternatief dan het op een conflict te laten aankomen.

Vietnam en Maleisie vrezen dat de uitbreiding van marine en luchtmacht het China mogelijk maakt om ver gaande controle uit te oefenen over de Zuidchinese Zee. Pessimisten verwachten zelfs dat de communistische kolos uiteindelijk zal proberen stap voor stap controle te krijgen over het luchtruim van Taiwan en Vietnam.

Peking hanteert een strategie die zich richt op de uitbreiding van de verdediging van het vasteland naar de eilanden, de territoriale wateren en het luchtruim boven de kustgebieden. Uiteindelijk hoopt China zo een omgeving te scheppen waar een blijvende 'vrede' mogelijk is, tenminste zoals het dit begrip graag uitlegt. Daarom is het van belang de potentiele vijand te overtuigen dat een aanval op China gevaren kan opleveren. Afschrikking heeft alleen effect als er buiten defensieve strijdkrachten ook offensieve capaciteiten aanwezig zijn in het militaire apparaat, luidt het in Chinese termen. China beschikt bovendien over nucleaire wapens. Ondanks het streven naar permanente vrede weigert Peking te beloven dat geschillen met andere landen over territoriale aanspraken zonder geweld worden opgelost. China staat verder huiverig tegenover de groeiende macht van Japan. In de ogen van de Chinezen zijn de Japanners oude rivalen met betrekking tot het uitoefenen van invloed in Oost-Azie. Het idee dat Japan weer uitgroeit tot een militaire macht roept vervelende herinneringen op in China.

Tijdens de Koude Oorlog werd China wel gezien als wereldmacht naast de VS en de Sovjet-Unie, maar economisch en militair telde het eigenlijk niet mee. Met de huidige economische groei en de modernisering van het leger is die situatie veranderd. Het land staat in de schaduw van Japan, maar er zijn waarnemers die denken dat de grootmacht rond het jaar 2000 de belangrijkste economische en politieke macht in de Aziatische regio zal zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden