China bouwt Europees

China stampt de ene na de andere stad uit de grond, overal in het land verrijzen dezelfde torenhoge flats. Maar wie wat geld heeft, kiest voor een echt huis. Een Europees huis, met ingebouwde cultuur en historie.

De Bed&Breakfast met op de gevel reclame voor Palmers Beer is in werkelijkheid een opslagplaats. En The Old Town Square is allesbehalve oud. Maar de kerk - een kopie van Christ Church in het Engelse Bristol - fungeert wel degelijk als godshuis voor de rk-parochie van Thames Town, net buiten Sjanghai.

Op dertig kilometer van het centrum van de Chinese metropool (24 miljoen inwoners), is hier een Engels stadje nagebouwd, compleet met klinkerstenen, rode telefooncellen, victoriaanse façades en standbeeld van Churchill.

Als de inwoners zich hier hebben gevestigd omdat ze rust wilden, dan hebben ze gevonden wat ze zochten - veel slaperiger dan in Thames Town kan het niet worden. Alleen op het plein voor de kerk is het druk: daar laten bruidsparen zich zo graag fotograferen dat ze moeten uitkijken niet in elkaars beeld te komen.

"Het centrum van Thames Town is voor toeristen," zegt Niu Yakui. "Mooi hoor, maar voor ons was het niet de reden hier te gaan wonen. Ons gaat het om het huis, de tuin, de schone lucht." Niu is net met haar man aan komen rijden in een mintgroene Range Rover. Ze komen hun villa inspecteren. Tien jaar geleden hebben ze dit huis gekocht. Toen was het net gebouwd, in een wijk met slagbomen, vijf minuten van het centrum. Nu trekken ze er eindelijk in. "Er woonde nog bijna niemand in Thames Town, daarom hebben we gewacht."

Over een terugval op de Chinese huizenmarkt maakt Niu - 35 jaar oud, moeder van een dochter van 5 - zich geen zorgen. Dit is Sjanghai, hier blijft de vraag voorlopig echt wel groter dan het aanbod. "Voor dit huis hebben we indertijd 5,6 miljoen yuan betaald (in euro: ruim 7 ton, red.). Nu is het 15 miljoen waard." Wat voor mensen hier wonen? "Veel ondernemers, net als wij. Mijn man heeft een fabriek voor auto-onderdelen."

Security

Meer kan ze niet vertellen; security-heren maken een eind aan het gesprek en sturen ons de wijk uit. Het imago van Thames Town is kwetsbaar. Jarenlang gold de plaats, bestemd voor 10.000 inwoners, als een spookstad. Dat is niet meer zo, zegt makelaar Lu Zhifeng van Wonderland Property, maar wel kampt het Songjiang-district, waarvan Thames Town deel uitmaakt, met stagnatie op de woningmarkt. "De prijzen blijven gelijk, maar de verkoop stokt."

De regels zijn te streng, vindt Lu, daardoor hapert zijn handel. "Mensen van buiten Sjanghai mogen hier niet meer dan één huis kopen, dat remt de zaak. Anders zouden meer kopers zich melden; onroerend goed blijft een slimme investering. En door het Europese karakter van Thames Town is het hier mooier dan elders."

De Chinese voorliefde voor historische Westerse architectuur is geen aberratie van de rijken van Sjanghai, al gaat het volgens Bianca Bosker, auteur van het boek 'Original Copies', wel vaak om statussymbolen: het architectonische equivalent van een Chanel-logo op je handtas. Maar ook Chinezen die géén miljoenen te besteden hebben, wonen graag 'Europees'.

Een voormalige boer en bouwvakker uit het zuiden van China heeft op deze trend zijn fortuin gebouwd; Yang Guoqiang is de oprichter van Country Garden, producent van woningcomplexen, wijken, hele steden zelfs. Toen hij in 2007 zijn aandelen overdeed aan zijn dochter Yang, was zij in één klap de rijkste vrouw van Azië. Country Garden heeft de afgelopen twintig jaar meer dan een miljoen Chinezen gehuisvest, vaak in appartementen en woningen die op de een of andere manier 'Europees' zijn. Of heten te zijn.

Dorp gesloopt

Neem het nieuwe project Europe City, bedoeld om inwoners uit Nanjing te lokken, een stad van 8 miljoen inwoners, die uit zijn voegen barst. Hier wordt uit het niets een nieuwe stad gebouwd. Nou ja, er was een dorp, maar dat is gesloopt. De lokale overheid zag meer in de plannen van Country Garden: ontwikkeling, groei, aansluiting bij het economisch sterke Nanjing, veertig kilometer verderop.

De boeren zijn verplaatst naar dorpen in de omgeving en nu komt hier dus een stad, goed voor 150.000 tot 200.000 inwoners, gebouwd in Franse stijl met 'klassieke beelden van diverse stijlen' en een plein naar model van het Parijse Place de la Concorde.

Europese allure voor Chinese prijzen, dat is het idee. Een huis van 270 m2, 3 slaapkamers, 2 badkamers, balkon en tuin kost hier 1,4 miljoen yuan, ruim 180.000 euro. "Daar betaal je in Nanjing twee tot drie keer zoveel voor," zegt Liu Xianyu, die ons namens Country Garden rondleidt. Zelf heeft Liu hier in Europe City een appartement gekocht - voor 800.000 yuan heb je 170 m2 - maar de wandeling die we maken voert niet naar de woontorens, maar naar de modelwoning in een rij geschakelde villa's.

En dat zijn niet eens de duurste huizen. We lopen de witte landhuizen met Griekse pilaren gewoon voorbij. En de Diamant-wijk, waar achter slagbomen kolossale huizen staan met twintig kamers, laten we ook links liggen.

Niets herinnert hier aan China, of het zouden de flats moeten zijn die achter de huizen opdoemen. Maar de materialen, de kleuren, de vormen, de inrichting - het is allemaal Europees. Of beter gezegd: onbestemd Westers. En dus, getuige ook de plastic bloemen en de net-niet geslaagde tuinkabouters, volslagen nep.

Prachtig

Maar waarom zouden we zo'n negatieve term gebruiken? De Chinezen die hier rondkijken vinden het prachtig. "Ik denk dat het de mensen gaat om een nieuwe ervaring. Ze willen een nieuwe start maken, een nieuw leven beginnen, daar past een nieuwe stijl bij," zegt Liu. "Bovendien staat Europa voor hoge kwaliteit en culturele rijkdom." Ook niet onbelangrijk: Country Garden biedt een totaalpakket. Het bedrijf bouwt niet alleen huizen, maar zorgt ook voor een school, een medisch centrum, een winkelcentrum, een hotel, sportfaciliteiten en gezond drinkwater - terwijl de lucht hier sowieso al gezonder is dan in Nanjing.

Op de speciale bussen die Country Garden laat rijden, heet het 'Vijf-sterren wonen voor u!' Europeser kun je het in China niet krijgen.

Een komen en gaan van zeepbellen

Met de uitzonderlijke hoge groei van de Chinese economie was de afgelopen vijftien jaar ook sprake van een explosie van de huizenprijzen, vooral in de welvarende steden in het oosten van het land. Maar nu economische groei is gedaald tot ongeveer 7 procent per jaar ("Het nieuwe normale peil," zegt president Xi Jinping, na jaren van 12 procent), gaat ook de waarde van onroerend goed naar beneden.

Sommige experts spreken van een zeepbel die op barsten zou staan: er is volgens hen veel te veel gebouwd, vooral door speculanten die gokten op een almaar doorgaande groei, met leegstand als gevolg. Anderen gaan uit van een zachte landing, omdat nog steeds miljoenen Chinezen de stap zullen zetten van platteland naar stad en dan nieuwe huisvesting nodig hebben.

Overigens is de invloed van de economie op de huizenprijzen net zo groot als die van de huizenprijzen op de economie: veel Chinezen baseren hun bestedingspatroon op te verwachten ontwikkeling van de huizenmarkt. En omdat 9 van de 10 Chinezen huiseigenaar zijn, is dat een aanzienlijke factor.

Sinds april vorig jaar zijn de huizenprijzen onafgebroken gedaald, zij het licht. In november ging het om een daling met 0.38 procent, tegen 0.4 procent in oktober. Mogelijk was dat het begin van een trendbreuk, die ook aangekondigd leek te worden door de stijging van de prijzen in de tien grootste steden. Weliswaar bedroeg die slechts 0.07 procent, maar het was de eerste stijging in zes maanden. De verlaging van de rente, die de overheid heeft doorgevoerd om de uitgaven op peil te houden, zou daarvoor verantwoordelijk kunnen zijn.

De gemiddelde prijs van een nieuwe woning in China's belangrijkste honderd steden was 10.589 yuan (1458 euro) per vierkante meter, maar in Sjanghai, waar de hoogste stijging werd genoteerd, ging het om 32.140 yuan (4426 euro). Dat grote verschil duidt op het gecompliceerde karakter van de Chinese huizenmarkt: het is onmogelijk te zeggen hoe die zich in het algemeen zal ontwikkelen, omdat de situatie sterk verschilt van plek tot plek. Er bestaan spooksteden als gevolg van ondoordachte bouwprojecten, en elders heerst nog altijd schaarste.

Zoals vakblad The Economist concludeerde: "Er staat altijd ergens een zeepbel op barsten, terwijl tegelijkertijd ergens anders weer een nieuwe zeepbel ontstaat."

Weg met eigen erfgoed

Zo gretig als de Chinezen de Europese architectuur omarmen, zo onverschillig staan ze tegenover hun eigen traditie. De economische vooruitgang heeft de historische wijken van veel steden opgeslokt en authentiek-Chinese bouwwerken vervangen door zielloze kantoren en woontorens van staal en glas. Dat proces gaat nog steeds door, getuige het ruïne-landschap waarin mevrouw Wang bivakkeert. In de deuropening van haar oude woning, een van de laatste in een wijk in het centrum van Sjanghai, vertelt ze hoe weinig zij en haar buren in te brengen hebben als de staat - hier in de gedaante van stadsbestuur - besluit dat een bepaald gebied 'ontwikkeld' moet worden. "Dan moeten wij wijken. De grond is van de staat, niet van ons. Wij hebben geen keus."

Het huis van mevrouw Wang staat in Xintiandi, de duurste wijk van het toch al niet goedkope Sjanghai; de grondprijzen behoren tot de hoogste ter wereld. De verleiding om deze slapende rijkdom te verzilveren is groot. Waarom zou de stad op een lokatie als deze gewone woonhuizen laten staan als er kapitalen verdiend kunnen worden door hier kantoren en luxe appartementen neer te zetten? Dat de woonhuizen die hier staan zo 'gewoon' niet zijn, is van ondergeschikt belang. "Er komt hier een gebouw van 68 verdiepingen," verklaart mevrouw Wang berustend.

Haar wijk is een van de laatst overgebleven voorbeelden van de shikumen-stijl in Sjanghai, letterlijk de stenen-poort-stijl, naar de poorten die toegang gaven tot de smalle gangen, met aan weerskanten huizen van drie lagen, waarbij de begane grond naar oud gebruik fungeerde als binnenplaats of winkel, soms zelfs als fabriekjes aan huis. 65 procent van het woningoppervlak van Sjanghai bestond uit shikumen-huizen, maar daar is bijna niets meer van over. Ging het in 1949 om 2.68 miljoen vierkante meter, nu is dat nog maar 0.25 miljoen vierkante meter.

Mevrouw Wang is hier geboren, haar familie woonde hier meer dan zestig jaar, dus ja, ze is ongelukkig dat wordt afgebroken wat haar wereld was. Nog drie huizen zijn bewoond in haar wijkje, straks is alles weg. Ze krijgt wel compensatie. Zijzelf, haar man en haar dochter krijgen een nieuw huis. Maar dat staat in Pudong, aan de andere kant van de rivier. Het voelt als een verbanning.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden