China biedt in Afrika vooral ook hulp

Handel centraal tijdens bezoek president. Volksrepubliek spendeerde tussen 2010 en 2013 miljarden aan hulpprojecten.

Een militaire band en erehaag verwelkomden de Chinese president Xi Jinping deze week in Zuid-Afrika, waar hij vandaag co-voorzitter is van het Forum over samenwerking tussen China en Afrika. China wordt vaak gezien als de grote boze wolf die enkel grondstoffen uit de Afrikaanse bodem pompt, ondertussen dictatoriale regimes geen strobreed in de weg legt en Chinese bedrijven grote infrastructuurprojecten toespeelt. Maar dat is een mythe en een te eenzijdig beeld, aldus onderzoekers van AidData, een onderzoeksbureau dat Chinees hulpgeld richting Afrika in kaart heeft gebracht.

Uit hun database blijkt dat China tussen 2000 en 2013 voor minstens 94 miljard dollar (bijna 89 miljard euro) aan hulpprojecten in Afrikaanse landen heeft gefinancierd. Volgens de definitie van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) zou slechts een derde daarvan daadwerkelijk tellen als officiële ontwikkelingshulp. Door Oeso's definitie en de geslotenheid van de Chinese overheid vrezen kenners dat China's rol binnen de wereld van ontwikkelingshulp structureel wordt onderschat.

"Ons onderzoek laat zien dat China zich niet alleen richt op mijnbouw, transport of energie, maar juist ook zeer actief is in de gezondheidszorg, het onderwijs of bij overheidsprojecten", zegt Charles Perla van AidData telefonisch vanuit de Verenigde Staten. In vijftig Afrikaanse landen financierde China zeker 2312 ontwikkelingsprojecten. Zo doneerde Peking in 2006 ongeveer 250.000 dollar aan Senegal in de strijd tegen malaria, in 2008 bouwden de Chinezen ter waarde van ruim 10 miljoen een ziekenhuis met 150 bedden in Guinea en in 2013 werden twee scholen in Zuid-Soedan gefinancierd.

Ook voor cultuur trekt China zijn chequeboekje. In 2010 beloofde China een operahal te bouwen in Algerije van bijna 43 miljoen euro. Ook het verspreiden van de eigen Chinese cultuur staat op de agenda. Binnen Afrika zijn er 46 Confucius Instituten, waar de Chinese taal en cultuur wordt belicht om zo de banden tussen China en andere landen te versterken.

Ontwikkelingshulp is voor Peking een vorm van politiek bedrijven en kan de politieke en economische grip op een continent helpen behouden. Zo uitzonderlijk is dat niet, meent Harsh Deshai, onderzoeker die een groot deel van de AidData-data analyseerde. "We hebben een dubbele standaard als het gaat om geldstromen richting Afrika. Wat China nu doet en wat het wil bereiken is niet anders dan waar de VS en Europese landen op mikken." Daarnaast past het volgens hem bij de profilering van een wereldmacht. "Als tweede grootste economie van de wereld willen ze hun verantwoordelijkheid nemen en een haast klassieke rol spelen op het wereldtoneel", vult Charles Sherpa aan.

De kritiek richting China focust zich vaak op de stoelpoten van hun beleid. Al in 1964 zette de toenmalige premier Zhou Enlai tijdens zijn bezoek aan Somalië een aantal gouden principes van China's buitenlandse (hulp)beleid uiteen.

Als er iets moet worden gebouwd, dan doet China dat met de beste mensen en het beste materiaal. En dat komt nu eenmaal vaak uit China, meent Peking. Daarnaast staat de soevereiniteit van de ontvangende landen altijd voorop, en worden er nooit voorwaarden aan donaties gesteld. Ideologie of staatsvorm, dat doet er dus niet toe. Veel veranderd is er niet.

China mag wellicht meer aan ontwikkelingshulp doen dan vaak wordt gedacht, vandaag staat toch gewoon de handel centraal als president Xi en de leiders van verschillende Afrikaanse landen bijeenkomen in Johannesburg. De miljardenbedragen vlogen eerder deze week al over tafel. Xi en zijn Zuid-Afrikaanse collega Jacob Zuma tekenden contracten ter waarde van 6,5 miljard dollar, in Zimbabwe werden handtekeningen ter waarde van 4 miljard gezet en Nigeria hoopt op een lening van 12 miljard voor een nieuw spoortraject. Dat Xi als grootste handelspartner van Afrika met alle egards ontvangen wordt, is dus niet verwonderlijk.

Deborah Brautigam, expert op het gebied van de relatie tussen China en Afrika en als hoogleraar werkzaam aan de John Hopkins Universiteit in de VS, gelooft niet in de westserse kijk op de relatie tussen China en Afrika. In The Guardian zei zij eens dat China's hulp aan Afrika zeker niet alleen gericht is op grondstoffen. "Het gaat om diplomatie en het promoten van goede relaties."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden