Review

Chimpansee als grootste gemene deler...

Ze beschouwen elkaar als broer en zusje, Sandy en Jennie Archibald, en zo gaan ze ook met elkaar om. Dat ze hemelsbreed van elkaar verschillen valt hun al lang niet meer op. Toch is Sandy een mensenkind en Jennie een chimpansee.

Mensen en chimpansees mogen dan 98,5 procent DNA gemeen hebben, een mensaap is meer aap dan mens - al zou je dat bij het lezen van Douglas Prestons boek 'Jennie' (uitgegeven bij Bzztoh, Den Haag, f 34,50) haast vergeten. Ze gedraagt zich als een gewone kleuter, is dol op tv-kijken, rijdt op haar driewielertje en 's winters ook op de slee, gaat mee naar diners en bals, kan in gebarentaal heel aardig een gesprekje voeren, leert zelfs drinken, roken, vloeken en obscene gebaren maken, lacht en huilt, wiegt de baby als een moeder in haar armen en is altijd vreselijk bezorgd als iemand pijn heeft of ziek is, want ze heeft een hartje van goud. En vooral; ze begrijpt alles.

Bestaat zo'n mensaap? Ja en nee. De Jennie die Preston neerzet is in feite de grootste gemene deler van wetenschappelijke experimenten en ervaringen met een aantal in Amerikaanse gezinnen opgevoede chimpansees. De vorm waarin het boek gegoten is - gesprekken met diverse mensen die met Jennie te maken hebben gehad en verslagen en rapporten van wetenschappers - doen Jennie's levensloop des te echter lijken. Alles wat deze aap uitvoert of wat haar overkomt - hier zouden Sandy en zijn ouders kwaad worden, want Jennie is een mensaap, wat volgens hen heel wat anders is dan zomaar een aap - hoort bij een chimpansee. En alles wat over Jennie wordt verteld, is een of andere chimp ook echt gebeurd.

...Vaderlijke gevoelens

Professor Hugo Archibald uit het plaatsje Kibbencook bij Boston, die zichzelf omschrijft als “een geleerde wiens werk het is dode chimpansees te verzamelen en hun skeletten te bestuderen”, is direct verkocht als hij in Kameroen Jennie geboren ziet worden. Eigenlijk gaat het hem om de moeder, die hem stervend te koop wordt aangeboden en in haar laatste ogenblikken nog een baby ter wereld brengt. Archibald, omringd door Afrikanen die alleen aan verkopen denken, snijdt met een kapmes de navelstreng door, wast het diertje en wikkelt het in een handdoek. ) “De babychimpansee bleef naar mijn gezicht kijken met half dichtgeknepen oogjes en haar armpjes flapten in het rond. Ze zei 'oe oe oe' en greep met beide handen een van mijn vingers vast, waarbij haar vingertjes zich met verrassende kracht om de mijne sloten. Ik onderging ineens iets heel vreemds, ik werd overspoeld door een onverwachte golf van vaderlijke gevoelens.”

Zo vergaat het iedereen die Jennie ontmoet. Bijna iedereen, want er zijn ook mensen die Jennie niet aardig vindt, net als ieder mensenkind. Met dit verschil, dat de chimp terugpakt wie haar onwelgevallig zijn door hen vreselijk te laten schrikken: ze smijt bijvoorbeeld plotseling een deur open of dicht en als ze daarmee het gewenste effect bereikt, rolt ze over de grond van het lachen. Later, als Jennie zich behoorlijk in gebarentaal leert uitdrukken en een aantal mensen in haar omgeving hetzelfde doet, wordt het contact tussen mens en mensaap steeds intensiever.

Uiteindelijk loopt het slecht af met Jennie. Haar kamer wordt tot kooi verbouwd en als ook dat niet helpt, wordt ze onder veel tranen naar een eiland overgebracht, een soort recreatieoord voor mensapen die een tijdlang aan wetenschappelijke experimenten onderworpen zijn geweest. Na een aanpassingsperiode voelen de meeste dieren zich daar prettig maar Jennie niet. Zij beschouwt zichzelf als een mens en moet niets van haar echte soortgenoten hebben, wordt agressief en vereenzaamt. 'Jennie' is een ontroerend verhaal, maar het einde zal mensen die na het lezen van het boek best zo'n leuk aapje in huis willen nemen, daar zeker van weerhouden. De wetenschap heeft veel van haar geleerd, maar mens noch dier wordt er gelukkiger van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden