Chillen op school

Een kantoorgebouw in Utrecht wordt omgebouwd tot een school voor havo en vwo. Ouders reageren nog sceptisch op het vernieuwende concept: een school zonder klaslokalen, huiswerk, toetsweken, traditionele bèta-vakken en zittenblijvers.

Het kán, zegt Dave Drossaert, rector van de nieuwe Utrechtse middelbare school 'UniC' (=uniek). Hij is er van overtuigd dat een kil kantoorgebouw een bijzondere middelbare school kan worden.

,,Hier komt de chill-out room, hier de huiskamer, daar de kantine'', vertelt hij tijdens een rondleiding. ,,Onze leerlingen zullen regelmatig willen chillen -even bijkomen. Soms hebben ze vast schoon genoeg van al die warmte waarmee wij hen willen omringen.''

UniC wordt een school zonder klaslokalen en mét huiskamers, zonder schoolbanken en mét luxe design-meubels in de kantine. ,,Uiteindelijk hebben we gekozen voor de pallones en blopjes van Leolux'', zegt Drossaert, wijzend op kleurige meubels die op een schets van de kantine-in-wording zijn te zien. ,,Lekkere hangstoelen en schuimrubber blokken waar de leerlingen makkelijk mee kunnen schuiven.''

Zijn rondleiding duurt lang. De indeling en inrichting van het gebouw hebben alles te maken met zijn visie op onderwijs, zodat hij bij elke ruimte uitvoerig stilstaat. ,,We gebruiken geen boeken en doen veel met de computer. Toch wil ik per se geen school zijn waar de leerlingen voortdurend achter het scherm zitten.''

Speciaal voor UniC heeft kantoorinrichter Ahrend daarom een tafel ontworpen waarin de beeldschermen in de tafel kunnen verzinken. Leerlingen die met elkaar aan zo'n grote tafel zitten, kunnen elkaar- niet gehinderd door schermen of computerkastjes- gewoon aankijken als de computer niet wordt gebruikt. Het 'gewone' klaslokaal is in UniC verdwenen; alle leerlingen zitten in dezelfde ruimte, of in één van de kleinere zaaltjes waar zij rustig, of juist met een muziekje aan, kunnen werken.

In september opent deze openbare school voor havo en vwo voor 75 brugklassers haar deuren. 'Spreek uit 'joenik', vermeldt de website (www.unic-utrecht.nl). ,,Dat bekt lekkerder'', legt Drossaert uit. ,,We moeten een naam hebben die kinderen aanspreekt. Als je 'uniek' zegt, denk je eerder aan een uitzendbureau.''

UniC moet het gat opvullen dat door de sluiting van het Niels Stensen college (de zwarte school waarvan rector Sjamaar publiekelijk zei dat hij moest worden opgeheven omdat de school steeds minder leerlingen trok) en het Thorbecke College is ontstaan. Sinds ook het Thorbecke haar deuren heeft gesloten, heeft Utrecht in de oude stad geen openbaar havo-vwo meer. De stad telt zes scholen voor havo/vwo en twee gymnasia terwijl ook nog eens één op de vijf leerlingen naar een school in een omliggende gemeente uitwijkt. Voor de BCVO, het bestuur van het Utrechtse openbaar onderwijs, was dit haar eer te na. Vandaar deze nieuwe school in Utrecht-West.

De 75 leerlingen krijgen geen les meer in de traditionele vakken, met uitzondering van wiskunde en de moderne talen. De lesstof is opgedeeld in twee leergebieden, natuur en maatschappij, waarin de 'gewone' vakken zijn geïntegreerd. Een opdracht over vulkanen bijvoorbeeld kan elementen uit natuur- en scheikunde, biologie, aardrijkskunde en zelfs Nederlands bevatten. Drossaert: ,,Bij een werkstuk over vulkanen letten we er ook op hoe het geschreven is.''

Het eerste jaar is opgedeeld in korte periodes van twee weken. Na twee weken 'natuur' krijgen de leerlingen bijvoorbeeld twee weken 'maatschappij', dan weer 'natuur' en dan weer 'maatschappij'. Iedere negende week is een 'UniCweek', waarin alle leerlingen samenwerken aan een thema. Dit kan een culturele of creatieve week zijn, maar ook een sport- of werkweek.

,,Na dit eerste blok van negen weken krijgen de leerlingen zes weken achter elkaar Engels'', vertelt Drossaert. ,,We volgen hierbij de onderdompelingsmethode die door de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) is ontworpen. Leerlingen krijgen opdrachten waarbij ze alles in het Engels moeten uitvoeren, zoals het organiseren van een English tea. Iedereen moet in deze weken zoveel mogelijk Engels praten, de conciërge, rector, noem maar op.''

Na deze introductie van de Engelse taal bevatten de daarop volgende natuur- of maatschappijblokken ook opdrachten waarin Engels aan bod komt. Een brief moet bijvoorbeeld in het Engels worden geschreven, een presentatie in het Engels gesproken. Ook Frans en Duits worden op deze manier onderwezen.

Wiskunde staat komend studiejaar nog apart op het rooster, maar Drossaert hoopt in de toekomst ook dit vak volledig in de natuur- of maatschappijlessen te integreren. ,,Bij een opdracht over criminaliteit kan je aan de hand van criminaliteitscijfers statistiek-onderwijs geven. Wat is absolute en wat is relatieve groei? Of bij het thema cosmetica: wat is de inhoud van een tube, wat van een potje of flesje? Zo doceer je ruimtelijk inzicht.''

Van de leerlingen vergt dit -probleemgestuurde- onderwijs dat zij zelfstandig kunnen werken, nieuwsgierig zijn, ondernemend. Drossaert vertelt dit nadrukkelijk aan geïnteresseerde leerlingen en ouders én aan alle 55 basisscholen die hij in Utrecht heeft bezocht. ,,Als de basisschool denkt dat een leerling dit type onderwijs niet aankan, volg ik dat advies op.''

Samen met de Universiteit van Twente en de SLO is een 'modern' curriculum ontwikkeld dat volgens Drossaert aan alle exameneisen voldoet. ,,Uit het traditionele curriculum hebben wij alle leerstof geschrapt die níet op het examen gevraagd wordt. Tot onze verbazing ontdekten we dat alle middelbare schoolprogramma's onderdelen bevatten die nergens toe leiden. Het is ongelooflijk hoeveel 'ballast' een leerling meekrijgt.''

De ruimte die hiermee in het lesrooster ontstaat, wordt op verschillende manieren ingevuld. Zo is er een dagdeel in de week gereserveerd voor sport en lopen alle brugklassers een sociale stage van een paar dagen. Ook mag elke leerling één dagdeel in de week zelf beslissen wat hij doet, of dat nou roeien is, pianospelen, sterrenkijken of achter de bar staan in een kroeg.

Elke leerling heeft een begeleider die om de twee weken toetst wat hij heeft geleerd. Deze toets kan vele vormen aannemen: een repetitie, werkstuk, presentatie, toneelstuk of gesprek. Zo'n frequente 'monitoring', zegt Drossaert, maakt toetsweken en zittenblijven overbodig. ,,Als blijkt dat een leerling iets onvoldoende beheerst, komt dat snel boven tafel. Vervolgens is het onze taak om te zorgen dat deze achterstand wordt ingehaald.''

Een verslag van de besprekingen tussen mentor en leerling worden in een zogeheten digitaal portfolio nauwkeurig bijgehouden. In dit persoonlijke portfolio, dat met een wachtwoord op elke computer kan worden geopend, staat het lesrooster, observaties van docenten, werkstukken, de voortgang die de leerling boekt en gemaakte afspraken. ,,Mijn ideaal is dat de leerlingen het portfolio als een instrument voor zelfreflectie gaan gebruiken'', droomt de rector. ,,Hun ontwikkeling tijdens de middelbare schooljaren staat er op: wie ben ik, wat heb ik meegemaakt, waar ben ik trots op.''

Ouders kunnen het portfolio van hun kind inzien en daarmee de ontwikkeling van hun kind volgen. Drossaert is er nog niet uit welke leesbevoegdheid de ouders precies krijgen. ,,Een gedeelte is alleen voor leerling en mentor toegankelijk. We hopen immers dat zo'n portfolio uitgroeit tot een soort dag- of logboek waarmee de leerling kritisch naar zichzelf kijkt -een leerling die weet dat zijn ouders kunnen meelezen, doet dat natuurlijk niet.''

Anderzijds wil Drossaert de portfolio's ook gebruiken om ouders zoveel mogelijk inzicht te geven in wat er op de school gebeurt. ,,We willen het onderwijs transparant maken. Voor de ouders, voor de buitenwereld. Het liefst, maar dat ligt nog gevoelig, zou ik ook een webcam ophangen. Wat is er nou leuker dan écht te kunnen zien hoe het er op school toegaat? Docenten en leerlingen zijn snel aan zo'n camera gewend.''

Drossaert belooft een school zonder zonder toetsweken, schoolboeken, zittenblijvers, klaslokalen, en huiswerk. De leerlingen komen elke dag van half negen tot vier op school en maken tijdens die uren hun huiswerk. Ook uitval van lessen komt niet voor.

Dit jaar heeft Drossaert plaats voor 75 leerlingen, daarna hoopt hij jaarlijks 150 leerlingen in te schrijven, zodat UniC uiteindelijk 800 tot 900 leerlingen telt. ,,Van leerlingen krijg ik al enthousiaste reacties, ouders zijn vaak nog sceptisch'', vertelt Drossaert. ,,Laatst had ik de eerste ouderavond, daar kwamen zo'n negentig mensen. Ze stelden veel kritische vragen. Begrijpelijk, maar ook frustrerend. Jullie stellen heel goede vragen, denk ik dan, maar het zou mij een lief ding zijn als je die ook aan collega-scholen zou stellen.''

Drossaert weet waar hij over praat: als docent geschiedenis heeft hij op alle openbare middelbare scholen in Utrecht gewerkt. Al bijna dertig jaar zit hij in het vak, pas de laatste jaren als leidinggevende. Als interim-manager van het Thorbecke college heeft hij eerst deze school 'gesloten'. Nu zet hij met veel plezier een nieuwe openbare school op. ,,Veel oud-collega's vinden me nu te radicaal. Ook dat begrijp ik, want ik was nooit iemand die bij vernieuwingen voorop liep. Toch ben ik ervan overtuigd dat we van die traditionele manier van lesgeven afmoeten. Het is al fantastisch als UniC zestig procent van de ambities waarmaakt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden