Chili bevrijdt zijn onderwijs van dictatuur

Gratis studeren vinden studenten niet genoeg

Ze hoefden er geen Maagdenhuis voor te bezetten, maar hebben wel tien jaar lang gedemonstreerd in de straten van de hoofdstad Santiago. Met succes: voortgezet onderwijs in Chili is vanaf komend schooljaar gratis, en ook afstuderen met een studieschuld hoort binnenkort tot het verleden.

"Toch gaat het ons niet snel en ver genoeg, we gaan dit jaar gewoon weer de straat op", zegt studentenleider Valentina Saveedra. De studenten vrezen dat de politiek zich niet aan de afspraken zal houden, gaat terugkrabbelen en de belofte voor gratis hoger onderwijs niet waarmaakt.

25.000 ontevreden studenten demonstreerden afgelopen week daarom opnieuw in Santiago. Het protest liep uit op een harde confrontatie tussen deelnemers en de politie.

Het huidige Chileense onderwijssysteem is een erfenis van dictator Augusto Pinochet (1973-1990). Het schoolgeld voor de middelbare school bedraagt zo'n 150 euro per maand en een student aan de universiteit betaalt 5000 euro collegegeld per jaar. Dat maakt Chili tot een van de duurste landen ter wereld als het gaat om onderwijs.

Chileense universiteiten passen bovendien een strenge selectie toe: toelating geschiedt op basis van een examen én op basis van sociale klasse. Jongeren uit arme gezinnen of volkswijken worden vaak niet toegelaten uit angst kinderen met leerachterstanden in de collegebanken te krijgen.

Deze door de dictatuur ingestelde, arbitraire selectie verloor het afgelopen decennium niet alleen de steun van de studenten maar ook van hun ouders en van de leerkrachten.

Daar komt bij dat op dit moment te veel kinderen voortijdig het voortgezet onderwijs verlaten. In 2013 liep het percentage schoolverlaters op tot liefst 40 procent.

De Oeso, de organisatie voor economische samenwerking van rijke landen, concludeerde in 2012 dat er in Chili sprake was van apartheid in het onderwijs. De Oeso benadrukte dat de sociale ongelijkheid in Chili daarmee werd vergroot.

Chili is op dit moment de Oeso-lidstaat met de meest ongelijke inkomensverdeling. De nieuwe wet moet daar een einde aan maken, want jongeren met een diploma vinden makkelijker een baan en door het afschaffen van collegegeld hoeven arme studenten zich niet meer in de schulden te steken.

Dit jaar wordt het schoolgeld voor het voortgezet onderwijs afgeschaft, daarna volgt stapsgewijs afschaffing van het collegegeld en verhoging van de subsidie voor onderwijsinstellingen. Toelatingsexamens verdwijnen, studenten worden ingeloot om discriminatie te voorkomen. En ten slotte mogen onderwijsinstellingen géén winst meer maken, iets wat voorheen heel normaal was.

President Michelle Bachelet wil de komende vijf jaar ruim 5 miljard euro investeren in onderwijs. Met die belofte won zij in 2013 de verkiezingen, met 62 procent van de stemmen. Het benodigde geld komt uit een verhoging van de belastingen voor grote bedrijven en vermogende Chilenen.

Parlementariër Giorgio Jackson van de partij Democratische Revolutie ziet toe op de uitvoering van de nieuwe wet. "Het parlement valt me zwaar", zegt hij. "Elke dag raak ik teleurgesteld en gefrustreerd. Maar ik moet door, dat ben ik mijn kiezers verplicht."

Jackson, geboren na de dictatuur van Pinochet, ziet een generatiekloof. "Mijn ouders en grootouders maken zich grote zorgen als ze straatprotesten zien, dan denken ze meteen terug aan de roerige jaren zeventig onder president Allende. Die angst weerhoudt ze ervan passievol voorstander te zijn van sociale veranderingen", vertelt de 28-jarige parlementariër.

Jackson houdt kantoor in Barrio Brasil, een wijk in Santiago die wordt bevolkt door kunstenaars en studenten. Op de door platanen omarmde avenues staan aan weerskanten art deco-panden die huisvesting bieden aan studenten, tweedehands kledingwinkels, barretjes en restaurants. Jacksons jonge kiezers roken sigaretjes en spelen gitaar in het Parque Brasil of hangen op een van de vele terrassen.

Sommige studentenvakbonden zijn ontevreden over de onderwijshervorming. Ze vrezen dat winstbejag en selectie aan de poort mogelijk blijven. Valentina Saveedra is voorzitter van de linkse studentenvakbond Confech: "De mazen in deze wet zijn bewust gemaakt om belangen van investeerders te waarborgen". Saveedra wijst erop dat onderwijsinstellingen alternatieve verdienmodellen mogen ontplooien, zoals speculeren met vastgoed.

Giorgio Jackson werd in het parlement gekozen omdat hij zelf een beroemde studentenleider was. Hij begrijpt zijn opvolgers maar noemt ze ongeduldig. "Ik snap de frustraties. Maar in het parlement heb ik geleerd dat belangen een grotere rol spelen dan argumenten."

Hij voegt er als een volleerd politicus aan toe: "Verandering kost nou eenmaal tijd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden